https://becan.az/ ru tarix - Becan.az DataLife Engine https://becan.az/index.php?newsid=5515 https://becan.az/index.php?newsid=5515 Admin Thu, 28 May 2026 12:25:04 +0400
Bu gün Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranmasından 108 il ötür.

Şərqdə ilk parlament ölkəsi olan milli dövlətimizin ildönümü münasibətilə bəzi vacib tarixi məlumatları paylaşırıq.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (AXC) — 28 May 1918-ci ildə Tiflisdə Azərbaycan Milli Şurası tərəfindən bəyan edilmiş Milli İstiqlal Bəyannaməsi (İstiqlal Bəyannaməsi) ilə yaradılıb.

​AXC tək Azərbaycanın deyil, bütövlükdə Şərqin və İslam dünyasının ilk demokratik, hüquqi və dünyəvi cümhuriyyətidir.

AXC-nin yaradılmasında və fəaliyyətində Məhəmməd Əmin Rəsulzadə (Milli Şuranın sədri), Fətəli xan Xoyski (ilk baş nazir), Əlimərdan bəy Topçubaşov (Parlamentin sədri) kimi dahi şəxsiyyətlərin misilsiz xidmətləri olub.

​İlk dövrdə Bakı işğal altında olduğu üçün cümhuriyyətin müvəqqəti mərkəzi Gəncə şəhəri olub. 1918-ci il sentyabrın 15-də Qafqaz İslam Ordusu tərəfindən Bakı azad edildikdən sonra hökumət Bakıya köçüb.

​İrqindən, dinindən, sinfindən və cinsindən asılı olmayaraq bütün vətəndaşlara bərabər hüquqlar verilib(Azərbaycan qadına seçki hüququ verən ilk ölkələrdən biridir).

​Ölkə əhalisinin əksər hissəsini təşkil edən türk millətinin çoxluğu nəzərə alınaraq "Türk dili"(Azərbaycan türkcəsi) dövlət dili elan olunub, milli ordu yaradılıb və Bakı Dövlət Universiteti təsis edilib.

​Üçrəngli bayraq(mavi - türkçülük, qırmızı - müasirlik, yaşıl - islamçılıq) dövlət bayrağı qəbul edilib.
​
Cəmi 23 ay yaşayan AXC, 28 Aprel 1920-ci ildə Bolşevik Rusiyasının (XI Qırmızı Ordunun) Bakını işğal etməsi nəticəsində süqut edib.

​Qısa müddət ərzində mövcud olmasına baxmayaraq, AXC Azərbaycanın müstəqillik tarixinə silinməz izlər qoyub və bugünkü müstəqil Azərbaycan Respublikası özünü AXC-nin hüquqi varisi elan edib.

Cümhuriyyət qurucularına Allahdan rəhmət diləyirik!

Becan.az]]>
Bu gün Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranmasından 108 il ötür.

Şərqdə ilk parlament ölkəsi olan milli dövlətimizin ildönümü münasibətilə bəzi vacib tarixi məlumatları paylaşırıq.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (AXC) — 28 May 1918-ci ildə Tiflisdə Azərbaycan Milli Şurası tərəfindən bəyan edilmiş Milli İstiqlal Bəyannaməsi (İstiqlal Bəyannaməsi) ilə yaradılıb.

​AXC tək Azərbaycanın deyil, bütövlükdə Şərqin və İslam dünyasının ilk demokratik, hüquqi və dünyəvi cümhuriyyətidir.

AXC-nin yaradılmasında və fəaliyyətində Məhəmməd Əmin Rəsulzadə (Milli Şuranın sədri), Fətəli xan Xoyski (ilk baş nazir), Əlimərdan bəy Topçubaşov (Parlamentin sədri) kimi dahi şəxsiyyətlərin misilsiz xidmətləri olub.

​İlk dövrdə Bakı işğal altında olduğu üçün cümhuriyyətin müvəqqəti mərkəzi Gəncə şəhəri olub. 1918-ci il sentyabrın 15-də Qafqaz İslam Ordusu tərəfindən Bakı azad edildikdən sonra hökumət Bakıya köçüb.

​İrqindən, dinindən, sinfindən və cinsindən asılı olmayaraq bütün vətəndaşlara bərabər hüquqlar verilib(Azərbaycan qadına seçki hüququ verən ilk ölkələrdən biridir).

​Ölkə əhalisinin əksər hissəsini təşkil edən türk millətinin çoxluğu nəzərə alınaraq "Türk dili"(Azərbaycan türkcəsi) dövlət dili elan olunub, milli ordu yaradılıb və Bakı Dövlət Universiteti təsis edilib.

​Üçrəngli bayraq(mavi - türkçülük, qırmızı - müasirlik, yaşıl - islamçılıq) dövlət bayrağı qəbul edilib.
​
Cəmi 23 ay yaşayan AXC, 28 Aprel 1920-ci ildə Bolşevik Rusiyasının (XI Qırmızı Ordunun) Bakını işğal etməsi nəticəsində süqut edib.

​Qısa müddət ərzində mövcud olmasına baxmayaraq, AXC Azərbaycanın müstəqillik tarixinə silinməz izlər qoyub və bugünkü müstəqil Azərbaycan Respublikası özünü AXC-nin hüquqi varisi elan edib.

Cümhuriyyət qurucularına Allahdan rəhmət diləyirik!

Becan.az ]]>
Bu gün Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranmasından 108 il ötür.

Şərqdə ilk parlament ölkəsi olan milli dövlətimizin ildönümü münasibətilə bəzi vacib tarixi məlumatları paylaşırıq.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (AXC) — 28 May 1918-ci ildə Tiflisdə Azərbaycan Milli Şurası tərəfindən bəyan edilmiş Milli İstiqlal Bəyannaməsi (İstiqlal Bəyannaməsi) ilə yaradılıb.

​AXC tək Azərbaycanın deyil, bütövlükdə Şərqin və İslam dünyasının ilk demokratik, hüquqi və dünyəvi cümhuriyyətidir.

AXC-nin yaradılmasında və fəaliyyətində Məhəmməd Əmin Rəsulzadə (Milli Şuranın sədri), Fətəli xan Xoyski (ilk baş nazir), Əlimərdan bəy Topçubaşov (Parlamentin sədri) kimi dahi şəxsiyyətlərin misilsiz xidmətləri olub.

​İlk dövrdə Bakı işğal altında olduğu üçün cümhuriyyətin müvəqqəti mərkəzi Gəncə şəhəri olub. 1918-ci il sentyabrın 15-də Qafqaz İslam Ordusu tərəfindən Bakı azad edildikdən sonra hökumət Bakıya köçüb.

​İrqindən, dinindən, sinfindən və cinsindən asılı olmayaraq bütün vətəndaşlara bərabər hüquqlar verilib(Azərbaycan qadına seçki hüququ verən ilk ölkələrdən biridir).

​Ölkə əhalisinin əksər hissəsini təşkil edən türk millətinin çoxluğu nəzərə alınaraq "Türk dili"(Azərbaycan türkcəsi) dövlət dili elan olunub, milli ordu yaradılıb və Bakı Dövlət Universiteti təsis edilib.

​Üçrəngli bayraq(mavi - türkçülük, qırmızı - müasirlik, yaşıl - islamçılıq) dövlət bayrağı qəbul edilib.
​
Cəmi 23 ay yaşayan AXC, 28 Aprel 1920-ci ildə Bolşevik Rusiyasının (XI Qırmızı Ordunun) Bakını işğal etməsi nəticəsində süqut edib.

​Qısa müddət ərzində mövcud olmasına baxmayaraq, AXC Azərbaycanın müstəqillik tarixinə silinməz izlər qoyub və bugünkü müstəqil Azərbaycan Respublikası özünü AXC-nin hüquqi varisi elan edib.

Cümhuriyyət qurucularına Allahdan rəhmət diləyirik!

Becan.az ]]> https://becan.az/index.php?newsid=5325 https://becan.az/index.php?newsid=5325 Admin Tue, 20 Jan 2026 18:43:25 +0400
1990-cı ilin qanlı 20 Yanvarından 36 il ötür. Qəhrəmanlıq, şərəf və hüzn tariximiz, eləcə də o şanlı səhifəni yazan Şəhidlərimiz Ağsu rayonunda da yad olunub.

Belə ki, 20 yanvar 2026-cı il tarixdə Ağsu rayonunda Azərbaycan xalqının azadlıq uğrunda mübarizəsinin şanlı tarixi olan Ümumxalq hüzn gününün 36-cı ildönümü ilə əlaqədar şəhidlərin xatirəsi anılıb. Mərasimdə Ağsu Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Rövşən Bağırov, rayonun hüquq-mühafizə orqanlarının rəhbərləri, şəhid ailələri, müharibə iştirakçıları, ağsaqqallar, ziyalılar, idarə, müəssisə və təşkilatların kollektivləri iştirak ediblər.

Tədbir iştirakçıları əvvəlcə rayon mərkəzindəki Qəhrəmanlıq Kompleksinə gəliblər. Ağsu Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Rövşən Bağırov kompleksdə şəhid ailələri və müharibə iştirakçıları ilə görüşərək onlarla həmsöhbət olub, qayğıları ilə maraqlanıb və onların fikirlərini dinləyib.

RİH başçısı qeyd edib ki, 1990-cı il 20 Yanvar faciəsinin dağılmaqda olan sovet imperiyasının xalqımızın azadlıq uğrunda dinc mübarizəsinə qarşı yönəldilən bir qəsd olmuşdur. Həmin vaxt Bakıya yeridilən xüsusi hərbi hissələr ağır texnikalardan istifadə edərək dinc, əliyalın insanlara qarşı görünməmiş vəhşiliklər törədib, nəticədə yüzlərlə vətəndaş, o cümlədən qocalar, qadınlar, uşaqlar, hətta xidməti vəzifəsini yerinə yetirən tibb işçiləri qətlə yetirilib, yaralanıb. Azərbaycan Televiziyasının enerji blokunun partladılaraq ölkəmizin informasiya blokadasında saxlandığı bir vaxtda xalqımızın qəhrəman oğlu, Ümummilli Lİider Heydər Əliyev Moskvada Azərbaycan nümayəndəliyinə gedərək heç bir təhlükədən çəkinmədən bəyanatla çıxış edib, 20 Yanvar hadisələrinə hüquqi-siyasi qiymət verib. Rayon rəhbəri bildirib ki, Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi kursunu uğurla davam etdirən Prezident cənab İlham Əliyev şəhidlərin xatirəsinin uca tutulmasına, şəhid ailələrinin sosial məsələlərinin həll olunmasına daim xüsusi diqqət ayırır.

Sonra RİH-nin başçısı tərəfindən Qəhrəmanlıq Kompleksinə əklil qoyulub və mərasim iştirakçıları tərəfindən kompleks ziyarət olunub. Abidə önünə gül-çiçək dəstələri düzülüb və şəhidlərin xatirəsi anılıb. Mərasim iştirakçıları daha sonra torpaqlarımızın azadlığı uğrunda şəhid olmuş ağsuluların uyuduğu Şəhidlər Xiyabanına gələrək şəhid məzarlarına gül-çiçəklər düzüb, xatirələrini ehtiramla yad ediblər.

Saat 12:00-da rayon ərazisində şəhidlərin xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad olunub, avtomobillərin hərəkəti dayandırılaraq nəqliyyat vasitələrindən səs siqnalları verilib.

Allah Şəhidlərimizə rəhmət eləsin!

Becan.az]]>
1990-cı ilin qanlı 20 Yanvarından 36 il ötür. Qəhrəmanlıq, şərəf və hüzn tariximiz, eləcə də o şanlı səhifəni yazan Şəhidlərimiz Ağsu rayonunda da yad olunub.

Belə ki, 20 yanvar 2026-cı il tarixdə Ağsu rayonunda Azərbaycan xalqının azadlıq uğrunda mübarizəsinin şanlı tarixi olan Ümumxalq hüzn gününün 36-cı ildönümü ilə əlaqədar şəhidlərin xatirəsi anılıb. Mərasimdə Ağsu Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Rövşən Bağırov, rayonun hüquq-mühafizə orqanlarının rəhbərləri, şəhid ailələri, müharibə iştirakçıları, ağsaqqallar, ziyalılar, idarə, müəssisə və təşkilatların kollektivləri iştirak ediblər.

Tədbir iştirakçıları əvvəlcə rayon mərkəzindəki Qəhrəmanlıq Kompleksinə gəliblər. Ağsu Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Rövşən Bağırov kompleksdə şəhid ailələri və müharibə iştirakçıları ilə görüşərək onlarla həmsöhbət olub, qayğıları ilə maraqlanıb və onların fikirlərini dinləyib.

RİH başçısı qeyd edib ki, 1990-cı il 20 Yanvar faciəsinin dağılmaqda olan sovet imperiyasının xalqımızın azadlıq uğrunda dinc mübarizəsinə qarşı yönəldilən bir qəsd olmuşdur. Həmin vaxt Bakıya yeridilən xüsusi hərbi hissələr ağır texnikalardan istifadə edərək dinc, əliyalın insanlara qarşı görünməmiş vəhşiliklər törədib, nəticədə yüzlərlə vətəndaş, o cümlədən qocalar, qadınlar, uşaqlar, hətta xidməti vəzifəsini yerinə yetirən tibb işçiləri qətlə yetirilib, yaralanıb. Azərbaycan Televiziyasının enerji blokunun partladılaraq ölkəmizin informasiya blokadasında saxlandığı bir vaxtda xalqımızın qəhrəman oğlu, Ümummilli Lİider Heydər Əliyev Moskvada Azərbaycan nümayəndəliyinə gedərək heç bir təhlükədən çəkinmədən bəyanatla çıxış edib, 20 Yanvar hadisələrinə hüquqi-siyasi qiymət verib. Rayon rəhbəri bildirib ki, Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi kursunu uğurla davam etdirən Prezident cənab İlham Əliyev şəhidlərin xatirəsinin uca tutulmasına, şəhid ailələrinin sosial məsələlərinin həll olunmasına daim xüsusi diqqət ayırır.

Sonra RİH-nin başçısı tərəfindən Qəhrəmanlıq Kompleksinə əklil qoyulub və mərasim iştirakçıları tərəfindən kompleks ziyarət olunub. Abidə önünə gül-çiçək dəstələri düzülüb və şəhidlərin xatirəsi anılıb. Mərasim iştirakçıları daha sonra torpaqlarımızın azadlığı uğrunda şəhid olmuş ağsuluların uyuduğu Şəhidlər Xiyabanına gələrək şəhid məzarlarına gül-çiçəklər düzüb, xatirələrini ehtiramla yad ediblər.

Saat 12:00-da rayon ərazisində şəhidlərin xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad olunub, avtomobillərin hərəkəti dayandırılaraq nəqliyyat vasitələrindən səs siqnalları verilib.

Allah Şəhidlərimizə rəhmət eləsin!

Becan.az ]]>
1990-cı ilin qanlı 20 Yanvarından 36 il ötür. Qəhrəmanlıq, şərəf və hüzn tariximiz, eləcə də o şanlı səhifəni yazan Şəhidlərimiz Ağsu rayonunda da yad olunub.

Belə ki, 20 yanvar 2026-cı il tarixdə Ağsu rayonunda Azərbaycan xalqının azadlıq uğrunda mübarizəsinin şanlı tarixi olan Ümumxalq hüzn gününün 36-cı ildönümü ilə əlaqədar şəhidlərin xatirəsi anılıb. Mərasimdə Ağsu Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Rövşən Bağırov, rayonun hüquq-mühafizə orqanlarının rəhbərləri, şəhid ailələri, müharibə iştirakçıları, ağsaqqallar, ziyalılar, idarə, müəssisə və təşkilatların kollektivləri iştirak ediblər.

Tədbir iştirakçıları əvvəlcə rayon mərkəzindəki Qəhrəmanlıq Kompleksinə gəliblər. Ağsu Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Rövşən Bağırov kompleksdə şəhid ailələri və müharibə iştirakçıları ilə görüşərək onlarla həmsöhbət olub, qayğıları ilə maraqlanıb və onların fikirlərini dinləyib.

RİH başçısı qeyd edib ki, 1990-cı il 20 Yanvar faciəsinin dağılmaqda olan sovet imperiyasının xalqımızın azadlıq uğrunda dinc mübarizəsinə qarşı yönəldilən bir qəsd olmuşdur. Həmin vaxt Bakıya yeridilən xüsusi hərbi hissələr ağır texnikalardan istifadə edərək dinc, əliyalın insanlara qarşı görünməmiş vəhşiliklər törədib, nəticədə yüzlərlə vətəndaş, o cümlədən qocalar, qadınlar, uşaqlar, hətta xidməti vəzifəsini yerinə yetirən tibb işçiləri qətlə yetirilib, yaralanıb. Azərbaycan Televiziyasının enerji blokunun partladılaraq ölkəmizin informasiya blokadasında saxlandığı bir vaxtda xalqımızın qəhrəman oğlu, Ümummilli Lİider Heydər Əliyev Moskvada Azərbaycan nümayəndəliyinə gedərək heç bir təhlükədən çəkinmədən bəyanatla çıxış edib, 20 Yanvar hadisələrinə hüquqi-siyasi qiymət verib. Rayon rəhbəri bildirib ki, Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi kursunu uğurla davam etdirən Prezident cənab İlham Əliyev şəhidlərin xatirəsinin uca tutulmasına, şəhid ailələrinin sosial məsələlərinin həll olunmasına daim xüsusi diqqət ayırır.

Sonra RİH-nin başçısı tərəfindən Qəhrəmanlıq Kompleksinə əklil qoyulub və mərasim iştirakçıları tərəfindən kompleks ziyarət olunub. Abidə önünə gül-çiçək dəstələri düzülüb və şəhidlərin xatirəsi anılıb. Mərasim iştirakçıları daha sonra torpaqlarımızın azadlığı uğrunda şəhid olmuş ağsuluların uyuduğu Şəhidlər Xiyabanına gələrək şəhid məzarlarına gül-çiçəklər düzüb, xatirələrini ehtiramla yad ediblər.

Saat 12:00-da rayon ərazisində şəhidlərin xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad olunub, avtomobillərin hərəkəti dayandırılaraq nəqliyyat vasitələrindən səs siqnalları verilib.

Allah Şəhidlərimizə rəhmət eləsin!

Becan.az ]]> https://becan.az/index.php?newsid=5291 https://becan.az/index.php?newsid=5291 Admin Thu, 25 Dec 2025 13:00:05 +0400
1905-1907 və 1914-1920-ci illər arasında Zəngəzurda erməni silahlı dəstələrinin törətdikləri qətliamlarda yarım milyondan çox müsəlman türk öldürüldü. Bu acılar yetməzmiş kimi, 1937-ci ildə Stalinin, erməni kökənli Mikoyan və yəhudi əsilli Beriyanın dəstəyilə Qərbi Azərbaycandakı aydınlarımız ya güllələndi, ya da sürgün edildi. On minlərcə aydınımızın səsi beləcə susduruldu; bu planlı basqı irəlidə Qərbi Azərbaycan torpaqlarının türksüzləşdirilməsinin zəminini hazırladı.

Bunun üzərinə, 1918-ci ildə Orta Doğudan gətirilən və Türk yurdlarına yerləşdirilən ermənilər ingilis, rus, alman və fransız dəstəyilə Azərbaycan topraqlarında dövlət qurdular. Bu, türklərin qədim torpaqlarından qoparılmasının və tarixi varlıqlarının yoxa sayılmasının başlanğıcıydı.

23 dekabr 1947-ci ildə Stalinin imzaladığı qərarnaməylə 1948-1953-cü illər arasında türkler yalnızca Qərbi Azərbaycandan deyil, bütün Türkistan coğrafyasından Qazağıstan və Özbəkistana, hətta Sibirə sürgün edildi. Bu sürgünlər xalqımızın qədim yurdlarından qoparılması və yoxa sayılmasıydı.

Ən son, 1988-ci ildə isə 1 milyona yaxın türk Qərbi Azərbaycandan zorla çıxarılaraq bu gün Ermənistan deyilən o torpaqlardan tamamilə qovuldu; yerli türk əhali zorla kəndlərindən, evlərindən didərgin salındı. Bu gün o torpaqlarda bir tək türk-müsəlman belə yaşamır.

Ancaq unudulmamalıdır: tarix nə qədər qaranlıq olursa-olsun, bu torpaqlar və bu acılar bizimdir. Sürgün edildik, yoxa sayıldıq, amma ruhumuz və hafizəmiz əsla təslim olmadı. Hər sürgün günü keçmişimizi anmaq və gələcək nəsillərə ötürmək üçün bir xəbərdarlıqdır.

Qərbi azərbaycanlılar adına,
Becan.az ]]>
1905-1907 və 1914-1920-ci illər arasında Zəngəzurda erməni silahlı dəstələrinin törətdikləri qətliamlarda yarım milyondan çox müsəlman türk öldürüldü. Bu acılar yetməzmiş kimi, 1937-ci ildə Stalinin, erməni kökənli Mikoyan və yəhudi əsilli Beriyanın dəstəyilə Qərbi Azərbaycandakı aydınlarımız ya güllələndi, ya da sürgün edildi. On minlərcə aydınımızın səsi beləcə susduruldu; bu planlı basqı irəlidə Qərbi Azərbaycan torpaqlarının türksüzləşdirilməsinin zəminini hazırladı.

Bunun üzərinə, 1918-ci ildə Orta Doğudan gətirilən və Türk yurdlarına yerləşdirilən ermənilər ingilis, rus, alman və fransız dəstəyilə Azərbaycan topraqlarında dövlət qurdular. Bu, türklərin qədim torpaqlarından qoparılmasının və tarixi varlıqlarının yoxa sayılmasının başlanğıcıydı.

23 dekabr 1947-ci ildə Stalinin imzaladığı qərarnaməylə 1948-1953-cü illər arasında türkler yalnızca Qərbi Azərbaycandan deyil, bütün Türkistan coğrafyasından Qazağıstan və Özbəkistana, hətta Sibirə sürgün edildi. Bu sürgünlər xalqımızın qədim yurdlarından qoparılması və yoxa sayılmasıydı.

Ən son, 1988-ci ildə isə 1 milyona yaxın türk Qərbi Azərbaycandan zorla çıxarılaraq bu gün Ermənistan deyilən o torpaqlardan tamamilə qovuldu; yerli türk əhali zorla kəndlərindən, evlərindən didərgin salındı. Bu gün o torpaqlarda bir tək türk-müsəlman belə yaşamır.

Ancaq unudulmamalıdır: tarix nə qədər qaranlıq olursa-olsun, bu torpaqlar və bu acılar bizimdir. Sürgün edildik, yoxa sayıldıq, amma ruhumuz və hafizəmiz əsla təslim olmadı. Hər sürgün günü keçmişimizi anmaq və gələcək nəsillərə ötürmək üçün bir xəbərdarlıqdır.

Qərbi azərbaycanlılar adına,
Becan.az ]]>
1905-1907 və 1914-1920-ci illər arasında Zəngəzurda erməni silahlı dəstələrinin törətdikləri qətliamlarda yarım milyondan çox müsəlman türk öldürüldü. Bu acılar yetməzmiş kimi, 1937-ci ildə Stalinin, erməni kökənli Mikoyan və yəhudi əsilli Beriyanın dəstəyilə Qərbi Azərbaycandakı aydınlarımız ya güllələndi, ya da sürgün edildi. On minlərcə aydınımızın səsi beləcə susduruldu; bu planlı basqı irəlidə Qərbi Azərbaycan torpaqlarının türksüzləşdirilməsinin zəminini hazırladı.

Bunun üzərinə, 1918-ci ildə Orta Doğudan gətirilən və Türk yurdlarına yerləşdirilən ermənilər ingilis, rus, alman və fransız dəstəyilə Azərbaycan topraqlarında dövlət qurdular. Bu, türklərin qədim torpaqlarından qoparılmasının və tarixi varlıqlarının yoxa sayılmasının başlanğıcıydı.

23 dekabr 1947-ci ildə Stalinin imzaladığı qərarnaməylə 1948-1953-cü illər arasında türkler yalnızca Qərbi Azərbaycandan deyil, bütün Türkistan coğrafyasından Qazağıstan və Özbəkistana, hətta Sibirə sürgün edildi. Bu sürgünlər xalqımızın qədim yurdlarından qoparılması və yoxa sayılmasıydı.

Ən son, 1988-ci ildə isə 1 milyona yaxın türk Qərbi Azərbaycandan zorla çıxarılaraq bu gün Ermənistan deyilən o torpaqlardan tamamilə qovuldu; yerli türk əhali zorla kəndlərindən, evlərindən didərgin salındı. Bu gün o torpaqlarda bir tək türk-müsəlman belə yaşamır.

Ancaq unudulmamalıdır: tarix nə qədər qaranlıq olursa-olsun, bu torpaqlar və bu acılar bizimdir. Sürgün edildik, yoxa sayıldıq, amma ruhumuz və hafizəmiz əsla təslim olmadı. Hər sürgün günü keçmişimizi anmaq və gələcək nəsillərə ötürmək üçün bir xəbərdarlıqdır.

Qərbi azərbaycanlılar adına,
Becan.az ]]> https://becan.az/index.php?newsid=5239 https://becan.az/index.php?newsid=5239 Admin Sat, 29 Nov 2025 11:46:49 +0400
Rusiyanın Stavropol diyarında yaşayan erməni qadın əslində türk olduğunu etiraf edib.

Becan.az Axar.az-a istinadən xəbər verir ki, qadının bu etirafı sosial şəbəkələrdə yayılıb.

“Mən erməniyəm, Stavropolun balaca bir kəndindənəm və bu kənddə yaşayan ermənilər hansısa türk dilində danışırlar. Məni erməni kilsəsində xaç suyuna çəkiblər, amma mən uşaqlıqdan böyüklərdən türk dilində nağıllar eşidirəm. Mənim əcdadlarım bir neçə əsr əvvəl bu kənddə məskunlaşıblar. Onlar erməni identikliyini qoruyub saxlasalar da, dillərini unudublar. Mən tərəf seçməyə məcbur deyiləm. Mənim identikliyim kompleksli ola bilər. Belə bir nəzəriyyə var ki, guya biz türkdilli xalqların arasında yaşamışıq, onlar da bizə bu dili məcburi yeridiblər və beləcə biz də erməni dilini unutmuşuq. Amma Rusiyada bu qədər vaxta qədər erməni dilinə qayıda bilərdik axı. Mən özüm linqvistəm, ingilis və Çin dilini öyrənmişəm, amma erməni dilini öyrənə bilmirəm. O zaman mən necə erməni oluram?”, - deyə qadın bildirib.

Qeyd edək ki, islamı qəbul etməyən alban tayfalarından bəziləri sonradan kilsələrin haylara verilməsi ilə erməniləşməyə məruz qalıblar.

]]>
Rusiyanın Stavropol diyarında yaşayan erməni qadın əslində türk olduğunu etiraf edib.

Becan.az Axar.az-a istinadən xəbər verir ki, qadının bu etirafı sosial şəbəkələrdə yayılıb.

“Mən erməniyəm, Stavropolun balaca bir kəndindənəm və bu kənddə yaşayan ermənilər hansısa türk dilində danışırlar. Məni erməni kilsəsində xaç suyuna çəkiblər, amma mən uşaqlıqdan böyüklərdən türk dilində nağıllar eşidirəm. Mənim əcdadlarım bir neçə əsr əvvəl bu kənddə məskunlaşıblar. Onlar erməni identikliyini qoruyub saxlasalar da, dillərini unudublar. Mən tərəf seçməyə məcbur deyiləm. Mənim identikliyim kompleksli ola bilər. Belə bir nəzəriyyə var ki, guya biz türkdilli xalqların arasında yaşamışıq, onlar da bizə bu dili məcburi yeridiblər və beləcə biz də erməni dilini unutmuşuq. Amma Rusiyada bu qədər vaxta qədər erməni dilinə qayıda bilərdik axı. Mən özüm linqvistəm, ingilis və Çin dilini öyrənmişəm, amma erməni dilini öyrənə bilmirəm. O zaman mən necə erməni oluram?”, - deyə qadın bildirib.

Qeyd edək ki, islamı qəbul etməyən alban tayfalarından bəziləri sonradan kilsələrin haylara verilməsi ilə erməniləşməyə məruz qalıblar.

]]>
Rusiyanın Stavropol diyarında yaşayan erməni qadın əslində türk olduğunu etiraf edib.

Becan.az Axar.az-a istinadən xəbər verir ki, qadının bu etirafı sosial şəbəkələrdə yayılıb.

“Mən erməniyəm, Stavropolun balaca bir kəndindənəm və bu kənddə yaşayan ermənilər hansısa türk dilində danışırlar. Məni erməni kilsəsində xaç suyuna çəkiblər, amma mən uşaqlıqdan böyüklərdən türk dilində nağıllar eşidirəm. Mənim əcdadlarım bir neçə əsr əvvəl bu kənddə məskunlaşıblar. Onlar erməni identikliyini qoruyub saxlasalar da, dillərini unudublar. Mən tərəf seçməyə məcbur deyiləm. Mənim identikliyim kompleksli ola bilər. Belə bir nəzəriyyə var ki, guya biz türkdilli xalqların arasında yaşamışıq, onlar da bizə bu dili məcburi yeridiblər və beləcə biz də erməni dilini unutmuşuq. Amma Rusiyada bu qədər vaxta qədər erməni dilinə qayıda bilərdik axı. Mən özüm linqvistəm, ingilis və Çin dilini öyrənmişəm, amma erməni dilini öyrənə bilmirəm. O zaman mən necə erməni oluram?”, - deyə qadın bildirib.

Qeyd edək ki, islamı qəbul etməyən alban tayfalarından bəziləri sonradan kilsələrin haylara verilməsi ilə erməniləşməyə məruz qalıblar.

]]> https://becan.az/index.php?newsid=5237 https://becan.az/index.php?newsid=5237 Admin Tue, 25 Nov 2025 19:15:20 +0400
Türklərin Qafqaza və Anadoluya sonradan gəlmələri barədə yürüdülən cəfəng ideoloji siyasətin kökündə tarixi faktlar dayanmır. Əksinə, türklər Şərqə Xəzərin qərbindən yürüşlər edib və bu barədə çoxsaylı tarixi mənbələr var. Dünyanın "türk qorxusu" türk tarixini saxtalaşdırmaq niyyətini çoxdan ortaya qoysa da, buna nail ola bilmədi...

Tarixə tarixçilərin baxışları ilə boylanaq:

“Türklərin Azərbaycana və Ön Asiyaya kənardan gəlmə xalq olmasını göstərən bircə dənə də tarixi fakt yoxdur. Bunun üçün faktlar olmalıdır. Ola da bilməz, çünki türk etnosu burada yaranıb. Amma bu ərazilərə digər millətlərin gəlməsini sübut edən çoxlu sayda tarixi faktlar var. Türklərin Azərbaycandan Türküstana (Mərkəzi Asiyaya) köç etməsini sübut edən faktlar isə çoxdur. Yəni, təxminən hansı əsrlərdə hansı mədəniyyətin (türklərin) öz ata yurdları olan Azərbaycandan çıxıb Türküstana (Mərkəzi Asiyaya), Altaya getməsini sübut edən arxeoloji faktlar, hətta çox sayda yazılı qaynaqlar da, bəlgələr də var. Türkün buradan getmə tarixi var, bir də bura "gəlmə" yox, qayıtma tarixi var. Özü də bütün türklərin yox, Dış Oğuzlar dediyimizin bir hissəsi olan Saqalar. Onlar Quzey Qafqaz üzərindən qayıtdılar Azərbaycana. (Herodot yazır ki, onlar elə qüdrətli idi ki, bütün Asiya dövlətlərindən vergi alırdı). Sonra İç Oğuzlarla Dış Oğuzların davası ki, düşdü, yəni Midiya çarlarıyla sonradan qayıdan türklər arasında narazılıq başlayanda onların bir hissəsi buranı tərk edib gedib Azov ətrafında qüdrətli bir dövlət qurdular. Bax, həmin o gəliş, Azərbaycana ilk qayıdış idi. Bir də Oğuz-Səlcuqların gəlişi var, 9-10-11-ci əsrlərdə, təxminən 40 min ailə. Bu 40 min ailə gəlib Anadolunu türkləşdirə, sonralar 80 milyona çevrilə bilməzdi. Həmin dövrdə artıq Anadoluda türklər var idi. Alparslan Malazgird döyüşündə Bizansla vuruşmağa başlayanda bir də görür ki, Bizansdan dəstələr ayrılıb gəlib Alparslanın ordusuna qoşuldular, bax, onlar yerli türklər idi – xristianlıqda olan uz, brendey, qıpçaq türkləri". - Firudin Ağasıoğlu, azərbaycanlı alim, fəlsəfə doktoru, türkoloq.

"Azərbaycan ərazisindəki türk qəbirləri (kurqanları) Türküstandakı, Sibirdəki kurqanlardan daha qədimdir. Bu, bir daha sübut edir ki, türk etnosu Türküstana, Mərkəzi Asiyaya eradan əvvəl Azərbaycan ərazilərindən gedib. Sadəcə, bizim eranın müxtəlif illərində Hunların, Səlcuqların tərkibində yenidən Qərbə doğru türk axınları olduğundan Azərbaycana gələn türklərlə yerli türklər qaynayıb-qarışıblar. "Türklər Altaylardan gəlib" fikri boş və elmi əsası olmayan sözlərdir". - Güllü Yoloğlu, tarix üzrə fəlsəfə doktoru, AMEA-nın şöbə müdiri, Dünya Türkologiya Mərkəzinin sədri, türkoloq, alim.

"Əgər Tarixin atası hesab olunan Herodot 2500 il bundan əvvəl türklərin burada yaşamasından xəbər verirsə, deməli, Azərbaycan türkləri çox-çox əvvəl burada yaşayıb-məskunlaşmışlar. Görkəmli tarixçi Z.Yampolski də bu fikirdədir. O, yazırdı: "Mixi yazıların, habelə, ilk mənbələrin məzmunu bunu deməyə əsas verir ki, türk dili Azərbaycanda eramızdan əvvəlki dövrlərdə peyda olmuşdur". VII əsr ərəb tarixçisi Cürhumi də qətiyyətlə bildirir ki, "Azərbaycan lap qədim çağlardan türklərin vətəni sayılır, onlar bu ərazidə çoxdan məskunlaşmışlar". - Vəli Həbiboğlu, fəlsəfə doktoru, tarixçi.

"Ən qədim Çin mənbələri türklərin Xəzər dənizinin qərb sahillərindən (Azərbaycandan) gəldiyini bildirir. Həmin mənbələrdə türklərlə bağlı ikinci rəvayətdə də deyilir ki, türklərin ilk atası Xəzər dənizinin qərbində yaşayırdı və onlar hunların bir bölümü idi və Asina adlanırdı". - Cavad Heyət, türkiyəli alim, türkoloq.

"Türklərin ulu babalarının Azərbaycanda yaşaması faktdır və bunu e.ə. III minilliyə aid Akkad, Aşşur və Urartu mənbələri də təsdiqləyir". - Bəxtiyar Tuncay, türkoloq, tarixçi, tədqiqatçı.

Becan.az]]>
Türklərin Qafqaza və Anadoluya sonradan gəlmələri barədə yürüdülən cəfəng ideoloji siyasətin kökündə tarixi faktlar dayanmır. Əksinə, türklər Şərqə Xəzərin qərbindən yürüşlər edib və bu barədə çoxsaylı tarixi mənbələr var. Dünyanın "türk qorxusu" türk tarixini saxtalaşdırmaq niyyətini çoxdan ortaya qoysa da, buna nail ola bilmədi...

Tarixə tarixçilərin baxışları ilə boylanaq:

“Türklərin Azərbaycana və Ön Asiyaya kənardan gəlmə xalq olmasını göstərən bircə dənə də tarixi fakt yoxdur. Bunun üçün faktlar olmalıdır. Ola da bilməz, çünki türk etnosu burada yaranıb. Amma bu ərazilərə digər millətlərin gəlməsini sübut edən çoxlu sayda tarixi faktlar var. Türklərin Azərbaycandan Türküstana (Mərkəzi Asiyaya) köç etməsini sübut edən faktlar isə çoxdur. Yəni, təxminən hansı əsrlərdə hansı mədəniyyətin (türklərin) öz ata yurdları olan Azərbaycandan çıxıb Türküstana (Mərkəzi Asiyaya), Altaya getməsini sübut edən arxeoloji faktlar, hətta çox sayda yazılı qaynaqlar da, bəlgələr də var. Türkün buradan getmə tarixi var, bir də bura "gəlmə" yox, qayıtma tarixi var. Özü də bütün türklərin yox, Dış Oğuzlar dediyimizin bir hissəsi olan Saqalar. Onlar Quzey Qafqaz üzərindən qayıtdılar Azərbaycana. (Herodot yazır ki, onlar elə qüdrətli idi ki, bütün Asiya dövlətlərindən vergi alırdı). Sonra İç Oğuzlarla Dış Oğuzların davası ki, düşdü, yəni Midiya çarlarıyla sonradan qayıdan türklər arasında narazılıq başlayanda onların bir hissəsi buranı tərk edib gedib Azov ətrafında qüdrətli bir dövlət qurdular. Bax, həmin o gəliş, Azərbaycana ilk qayıdış idi. Bir də Oğuz-Səlcuqların gəlişi var, 9-10-11-ci əsrlərdə, təxminən 40 min ailə. Bu 40 min ailə gəlib Anadolunu türkləşdirə, sonralar 80 milyona çevrilə bilməzdi. Həmin dövrdə artıq Anadoluda türklər var idi. Alparslan Malazgird döyüşündə Bizansla vuruşmağa başlayanda bir də görür ki, Bizansdan dəstələr ayrılıb gəlib Alparslanın ordusuna qoşuldular, bax, onlar yerli türklər idi – xristianlıqda olan uz, brendey, qıpçaq türkləri". - Firudin Ağasıoğlu, azərbaycanlı alim, fəlsəfə doktoru, türkoloq.

"Azərbaycan ərazisindəki türk qəbirləri (kurqanları) Türküstandakı, Sibirdəki kurqanlardan daha qədimdir. Bu, bir daha sübut edir ki, türk etnosu Türküstana, Mərkəzi Asiyaya eradan əvvəl Azərbaycan ərazilərindən gedib. Sadəcə, bizim eranın müxtəlif illərində Hunların, Səlcuqların tərkibində yenidən Qərbə doğru türk axınları olduğundan Azərbaycana gələn türklərlə yerli türklər qaynayıb-qarışıblar. "Türklər Altaylardan gəlib" fikri boş və elmi əsası olmayan sözlərdir". - Güllü Yoloğlu, tarix üzrə fəlsəfə doktoru, AMEA-nın şöbə müdiri, Dünya Türkologiya Mərkəzinin sədri, türkoloq, alim.

"Əgər Tarixin atası hesab olunan Herodot 2500 il bundan əvvəl türklərin burada yaşamasından xəbər verirsə, deməli, Azərbaycan türkləri çox-çox əvvəl burada yaşayıb-məskunlaşmışlar. Görkəmli tarixçi Z.Yampolski də bu fikirdədir. O, yazırdı: "Mixi yazıların, habelə, ilk mənbələrin məzmunu bunu deməyə əsas verir ki, türk dili Azərbaycanda eramızdan əvvəlki dövrlərdə peyda olmuşdur". VII əsr ərəb tarixçisi Cürhumi də qətiyyətlə bildirir ki, "Azərbaycan lap qədim çağlardan türklərin vətəni sayılır, onlar bu ərazidə çoxdan məskunlaşmışlar". - Vəli Həbiboğlu, fəlsəfə doktoru, tarixçi.

"Ən qədim Çin mənbələri türklərin Xəzər dənizinin qərb sahillərindən (Azərbaycandan) gəldiyini bildirir. Həmin mənbələrdə türklərlə bağlı ikinci rəvayətdə də deyilir ki, türklərin ilk atası Xəzər dənizinin qərbində yaşayırdı və onlar hunların bir bölümü idi və Asina adlanırdı". - Cavad Heyət, türkiyəli alim, türkoloq.

"Türklərin ulu babalarının Azərbaycanda yaşaması faktdır və bunu e.ə. III minilliyə aid Akkad, Aşşur və Urartu mənbələri də təsdiqləyir". - Bəxtiyar Tuncay, türkoloq, tarixçi, tədqiqatçı.

Becan.az ]]>
Türklərin Qafqaza və Anadoluya sonradan gəlmələri barədə yürüdülən cəfəng ideoloji siyasətin kökündə tarixi faktlar dayanmır. Əksinə, türklər Şərqə Xəzərin qərbindən yürüşlər edib və bu barədə çoxsaylı tarixi mənbələr var. Dünyanın "türk qorxusu" türk tarixini saxtalaşdırmaq niyyətini çoxdan ortaya qoysa da, buna nail ola bilmədi...

Tarixə tarixçilərin baxışları ilə boylanaq:

“Türklərin Azərbaycana və Ön Asiyaya kənardan gəlmə xalq olmasını göstərən bircə dənə də tarixi fakt yoxdur. Bunun üçün faktlar olmalıdır. Ola da bilməz, çünki türk etnosu burada yaranıb. Amma bu ərazilərə digər millətlərin gəlməsini sübut edən çoxlu sayda tarixi faktlar var. Türklərin Azərbaycandan Türküstana (Mərkəzi Asiyaya) köç etməsini sübut edən faktlar isə çoxdur. Yəni, təxminən hansı əsrlərdə hansı mədəniyyətin (türklərin) öz ata yurdları olan Azərbaycandan çıxıb Türküstana (Mərkəzi Asiyaya), Altaya getməsini sübut edən arxeoloji faktlar, hətta çox sayda yazılı qaynaqlar da, bəlgələr də var. Türkün buradan getmə tarixi var, bir də bura "gəlmə" yox, qayıtma tarixi var. Özü də bütün türklərin yox, Dış Oğuzlar dediyimizin bir hissəsi olan Saqalar. Onlar Quzey Qafqaz üzərindən qayıtdılar Azərbaycana. (Herodot yazır ki, onlar elə qüdrətli idi ki, bütün Asiya dövlətlərindən vergi alırdı). Sonra İç Oğuzlarla Dış Oğuzların davası ki, düşdü, yəni Midiya çarlarıyla sonradan qayıdan türklər arasında narazılıq başlayanda onların bir hissəsi buranı tərk edib gedib Azov ətrafında qüdrətli bir dövlət qurdular. Bax, həmin o gəliş, Azərbaycana ilk qayıdış idi. Bir də Oğuz-Səlcuqların gəlişi var, 9-10-11-ci əsrlərdə, təxminən 40 min ailə. Bu 40 min ailə gəlib Anadolunu türkləşdirə, sonralar 80 milyona çevrilə bilməzdi. Həmin dövrdə artıq Anadoluda türklər var idi. Alparslan Malazgird döyüşündə Bizansla vuruşmağa başlayanda bir də görür ki, Bizansdan dəstələr ayrılıb gəlib Alparslanın ordusuna qoşuldular, bax, onlar yerli türklər idi – xristianlıqda olan uz, brendey, qıpçaq türkləri". - Firudin Ağasıoğlu, azərbaycanlı alim, fəlsəfə doktoru, türkoloq.

"Azərbaycan ərazisindəki türk qəbirləri (kurqanları) Türküstandakı, Sibirdəki kurqanlardan daha qədimdir. Bu, bir daha sübut edir ki, türk etnosu Türküstana, Mərkəzi Asiyaya eradan əvvəl Azərbaycan ərazilərindən gedib. Sadəcə, bizim eranın müxtəlif illərində Hunların, Səlcuqların tərkibində yenidən Qərbə doğru türk axınları olduğundan Azərbaycana gələn türklərlə yerli türklər qaynayıb-qarışıblar. "Türklər Altaylardan gəlib" fikri boş və elmi əsası olmayan sözlərdir". - Güllü Yoloğlu, tarix üzrə fəlsəfə doktoru, AMEA-nın şöbə müdiri, Dünya Türkologiya Mərkəzinin sədri, türkoloq, alim.

"Əgər Tarixin atası hesab olunan Herodot 2500 il bundan əvvəl türklərin burada yaşamasından xəbər verirsə, deməli, Azərbaycan türkləri çox-çox əvvəl burada yaşayıb-məskunlaşmışlar. Görkəmli tarixçi Z.Yampolski də bu fikirdədir. O, yazırdı: "Mixi yazıların, habelə, ilk mənbələrin məzmunu bunu deməyə əsas verir ki, türk dili Azərbaycanda eramızdan əvvəlki dövrlərdə peyda olmuşdur". VII əsr ərəb tarixçisi Cürhumi də qətiyyətlə bildirir ki, "Azərbaycan lap qədim çağlardan türklərin vətəni sayılır, onlar bu ərazidə çoxdan məskunlaşmışlar". - Vəli Həbiboğlu, fəlsəfə doktoru, tarixçi.

"Ən qədim Çin mənbələri türklərin Xəzər dənizinin qərb sahillərindən (Azərbaycandan) gəldiyini bildirir. Həmin mənbələrdə türklərlə bağlı ikinci rəvayətdə də deyilir ki, türklərin ilk atası Xəzər dənizinin qərbində yaşayırdı və onlar hunların bir bölümü idi və Asina adlanırdı". - Cavad Heyət, türkiyəli alim, türkoloq.

"Türklərin ulu babalarının Azərbaycanda yaşaması faktdır və bunu e.ə. III minilliyə aid Akkad, Aşşur və Urartu mənbələri də təsdiqləyir". - Bəxtiyar Tuncay, türkoloq, tarixçi, tədqiqatçı.

Becan.az ]]> https://becan.az/index.php?newsid=5230 https://becan.az/index.php?newsid=5230 Admin Sat, 22 Nov 2025 18:32:32 +0400 Jurnalist Nigar Ögedayın paylaşımı keçmişi yenidən canlandırdı

Türkiyədə yaşayan azərbaycanlı jurnalist Nigar Ögeday, X sosial şəbəkəsində bir izləyicisinin ona Göyçay rayonunun Yekəxana kəndindən göndərdiyi şəhid məzarının fotosunu paylaşaraq həm Azərbaycan, həm də Türkiyə tərəfdən rəsmi şəxsləri etiketləyib.

Jurnalist paylaşımında bildirib ki, 1918-ci ildə təkcə Bakı deyil, Azərbaycanın demək olar ki, bütün bölgələri ermənilərin vəhşi qətliamlarına məruz qalıb. O dönəmdə Osmanlı ordusu Azərbaycan xalqının imdadına yetişərək ölkəni işğaldan xilas edib. Ögedayın sözlərinə görə, bu gün içimizdəki türk düşmənlərinin Türkiyəyə nifrətinin səbəbi də məhz tarixin həmin həqiqətləridir.

Ögeday qeyd edib ki, şəkli ona Instagram üzərindən bir dostu göndərib və foto Göyçay rayonunun Yekəxana kəndində çəkilib. 1918-ci ildə, xüsusilə türk kəndlərini hədəf alan, ermənilər bu kənddə də ağır qətliamlar törədiblər.

Paylaşımda yer alan məzarın Qafqaz İslam Ordusunun bir əsgərinə aid olduğu bildirilir. Kənd sakinlərinin sözlərinə görə, burada üç Osmanlı əsgərinin məzarı var. Yerli əhali bu məzarları Sovet dönəmində belə, qoruyub, rusların dağıtmasına imkan verməyib — şəhidlərə sanki öz ailə üzvləri kimi sahib çıxıblar.

Jurnalist vurğulayıb ki, artıq bu məzarların daha ciddi şəkildə qorunmasına ehtiyac var:

“Məzarlıqların təmizlənməsi, abadlaşdırılması və bir anıta çevrilməsi vacibdir. Çünki bu məzarlar bizə həm tarixi, həm də milli yaddaşı xatırladan işıqdır.”

Nigar Ögeday yaxın günlərdə Türkiyədən mühüm bir heyətlə Azərbaycana səfər edəcəyini, müxtəlif görüşlərdə bu məsələni qaldırmağa çalışacağını bildirib. Lakin onun sözlərinə görə, 15 dekabradək — səfərindən əvvəl — bu işlə məşğul olacaq şəxslərin tapılmasına ümid edir.

O, Azərbaycanın bütün bölgələrində belə məzarların araşdırılıb tapılmasını və hər birinin ziyarət olunacaq anıt halına gətirilməsini vacib saydığını qeyd edib.

Sözügedən paylaşıma Türkiyənin Azərbaycandakı səfiri Birol Akgün dərhal reaksiya verib. Qardaş ölkənin Bakıdakı səfiri paylaşıma cavab olaraq yazıb:

“Səbirli olun, Nigar xanım. Məsələni dərhal nəzarətə götürürük. Bu foto, bu həftə bizə çatan ikinci şəhid məzarı məlumatıdır. Bütün ciddi məlumatları diqqətlə qiymətləndiririk. Sizə təşəkkür edirik.”

Jurnalist Nigar Ögeday səfirin duyarlılığı və sürətli reaksiyası müqabilində ona təşəkkür edib.

Becan.az]]> Jurnalist Nigar Ögedayın paylaşımı keçmişi yenidən canlandırdı

Türkiyədə yaşayan azərbaycanlı jurnalist Nigar Ögeday, X sosial şəbəkəsində bir izləyicisinin ona Göyçay rayonunun Yekəxana kəndindən göndərdiyi şəhid məzarının fotosunu paylaşaraq həm Azərbaycan, həm də Türkiyə tərəfdən rəsmi şəxsləri etiketləyib.

Jurnalist paylaşımında bildirib ki, 1918-ci ildə təkcə Bakı deyil, Azərbaycanın demək olar ki, bütün bölgələri ermənilərin vəhşi qətliamlarına məruz qalıb. O dönəmdə Osmanlı ordusu Azərbaycan xalqının imdadına yetişərək ölkəni işğaldan xilas edib. Ögedayın sözlərinə görə, bu gün içimizdəki türk düşmənlərinin Türkiyəyə nifrətinin səbəbi də məhz tarixin həmin həqiqətləridir.

Ögeday qeyd edib ki, şəkli ona Instagram üzərindən bir dostu göndərib və foto Göyçay rayonunun Yekəxana kəndində çəkilib. 1918-ci ildə, xüsusilə türk kəndlərini hədəf alan, ermənilər bu kənddə də ağır qətliamlar törədiblər.

Paylaşımda yer alan məzarın Qafqaz İslam Ordusunun bir əsgərinə aid olduğu bildirilir. Kənd sakinlərinin sözlərinə görə, burada üç Osmanlı əsgərinin məzarı var. Yerli əhali bu məzarları Sovet dönəmində belə, qoruyub, rusların dağıtmasına imkan verməyib — şəhidlərə sanki öz ailə üzvləri kimi sahib çıxıblar.

Jurnalist vurğulayıb ki, artıq bu məzarların daha ciddi şəkildə qorunmasına ehtiyac var:

“Məzarlıqların təmizlənməsi, abadlaşdırılması və bir anıta çevrilməsi vacibdir. Çünki bu məzarlar bizə həm tarixi, həm də milli yaddaşı xatırladan işıqdır.”

Nigar Ögeday yaxın günlərdə Türkiyədən mühüm bir heyətlə Azərbaycana səfər edəcəyini, müxtəlif görüşlərdə bu məsələni qaldırmağa çalışacağını bildirib. Lakin onun sözlərinə görə, 15 dekabradək — səfərindən əvvəl — bu işlə məşğul olacaq şəxslərin tapılmasına ümid edir.

O, Azərbaycanın bütün bölgələrində belə məzarların araşdırılıb tapılmasını və hər birinin ziyarət olunacaq anıt halına gətirilməsini vacib saydığını qeyd edib.

Sözügedən paylaşıma Türkiyənin Azərbaycandakı səfiri Birol Akgün dərhal reaksiya verib. Qardaş ölkənin Bakıdakı səfiri paylaşıma cavab olaraq yazıb:

“Səbirli olun, Nigar xanım. Məsələni dərhal nəzarətə götürürük. Bu foto, bu həftə bizə çatan ikinci şəhid məzarı məlumatıdır. Bütün ciddi məlumatları diqqətlə qiymətləndiririk. Sizə təşəkkür edirik.”

Jurnalist Nigar Ögeday səfirin duyarlılığı və sürətli reaksiyası müqabilində ona təşəkkür edib.

Becan.az ]]> Jurnalist Nigar Ögedayın paylaşımı keçmişi yenidən canlandırdı

Türkiyədə yaşayan azərbaycanlı jurnalist Nigar Ögeday, X sosial şəbəkəsində bir izləyicisinin ona Göyçay rayonunun Yekəxana kəndindən göndərdiyi şəhid məzarının fotosunu paylaşaraq həm Azərbaycan, həm də Türkiyə tərəfdən rəsmi şəxsləri etiketləyib.

Jurnalist paylaşımında bildirib ki, 1918-ci ildə təkcə Bakı deyil, Azərbaycanın demək olar ki, bütün bölgələri ermənilərin vəhşi qətliamlarına məruz qalıb. O dönəmdə Osmanlı ordusu Azərbaycan xalqının imdadına yetişərək ölkəni işğaldan xilas edib. Ögedayın sözlərinə görə, bu gün içimizdəki türk düşmənlərinin Türkiyəyə nifrətinin səbəbi də məhz tarixin həmin həqiqətləridir.

Ögeday qeyd edib ki, şəkli ona Instagram üzərindən bir dostu göndərib və foto Göyçay rayonunun Yekəxana kəndində çəkilib. 1918-ci ildə, xüsusilə türk kəndlərini hədəf alan, ermənilər bu kənddə də ağır qətliamlar törədiblər.

Paylaşımda yer alan məzarın Qafqaz İslam Ordusunun bir əsgərinə aid olduğu bildirilir. Kənd sakinlərinin sözlərinə görə, burada üç Osmanlı əsgərinin məzarı var. Yerli əhali bu məzarları Sovet dönəmində belə, qoruyub, rusların dağıtmasına imkan verməyib — şəhidlərə sanki öz ailə üzvləri kimi sahib çıxıblar.

Jurnalist vurğulayıb ki, artıq bu məzarların daha ciddi şəkildə qorunmasına ehtiyac var:

“Məzarlıqların təmizlənməsi, abadlaşdırılması və bir anıta çevrilməsi vacibdir. Çünki bu məzarlar bizə həm tarixi, həm də milli yaddaşı xatırladan işıqdır.”

Nigar Ögeday yaxın günlərdə Türkiyədən mühüm bir heyətlə Azərbaycana səfər edəcəyini, müxtəlif görüşlərdə bu məsələni qaldırmağa çalışacağını bildirib. Lakin onun sözlərinə görə, 15 dekabradək — səfərindən əvvəl — bu işlə məşğul olacaq şəxslərin tapılmasına ümid edir.

O, Azərbaycanın bütün bölgələrində belə məzarların araşdırılıb tapılmasını və hər birinin ziyarət olunacaq anıt halına gətirilməsini vacib saydığını qeyd edib.

Sözügedən paylaşıma Türkiyənin Azərbaycandakı səfiri Birol Akgün dərhal reaksiya verib. Qardaş ölkənin Bakıdakı səfiri paylaşıma cavab olaraq yazıb:

“Səbirli olun, Nigar xanım. Məsələni dərhal nəzarətə götürürük. Bu foto, bu həftə bizə çatan ikinci şəhid məzarı məlumatıdır. Bütün ciddi məlumatları diqqətlə qiymətləndiririk. Sizə təşəkkür edirik.”

Jurnalist Nigar Ögeday səfirin duyarlılığı və sürətli reaksiyası müqabilində ona təşəkkür edib.

Becan.az ]]> https://becan.az/index.php?newsid=5223 https://becan.az/index.php?newsid=5223 Admin Mon, 17 Nov 2025 12:05:52 +0400
Dünyanın bəzi supergücləri, ideoloji təbliğatçıları Türkün qədim və böyük tarixini danmağa çalışsalar da, tarixi mənbələr bunun əksini deyir. Zaman-zaman geniş ərazilərdə qüdrətli imperiyalar qurmuş türklərin izləri bu gün də parlaqlıqla görünür.

Faktlara söykənək:

Firudin Cəlilsoy, azərbaycanlı alim, türkoloq: "Bizim ən qüdrətli dövlətlərimizdən biri də Saka (İşquz) Dövləti olub (e.ə VII-V əsrlər). Amma heç kim bu barədə danışmaq istəmir, halbuki Herodot yazırdı ki, bu dövlət o dərəcədə qüdrətli idi ki, bütün Asiya dövlətlərindən vergi alırdı. "Kitabi-Dədə-Qorqud" dastanında belə yazılır ki, Dış Oğuzlularla İç Oğuzlular birləşib qalın (böyük) Oğuz Elini (Dövlətini) qurdular. Bu dövlət həmin dövlətdir. İşquz çarlığının ərazisi Güney Qafqazdan Urmiyə gölünə qədər uzanırdı".

Pompey Trog, Qədim Roma tarixçisi. I, II və III kitab: "Türklər (skiflər) həm daxilən, həm də savaşda zəhmli, bədəncə fövqəladə möhkəmdir, onlar məğlubiyyət hissi yaşadan heç nəyi qəbul etmirlər, qalib gələndə isə şöhrətdən savayı heç nə ummurlar. Skiflər 3 dəfə Asiya üzərində hökmranlığa nail olmuşdular. Onlar Fars çarı Dariusu rüsvayçı şəkildə Skifyadan qovmuş, Kuruşu bütün qoşunları ilə birlikdə öldürmüş, ordu başçısı Zorizonu əsgərləriylə birlikdə darmadağın etmişdilər. Bütün dünyanı romalılarla öz aralarında ikiyə bölən və Şərq üzərində hökmranlıq edən parflar da skitlərin törəmələridir. Bu, onların dilindəki sözlərdən də məlumdur ".

Sicilyalı Diodor, qədim Yunan tarixçisi və mifoqraf: "Assuriya İmperiyası türklər tərəfindən darmadağın edildikdən sonra yaranan Atropatena dövləti də skiflər (türklər) tərəfindən yaradılmışdı".


Qeyd: Saklar Azərbaycan xalqının etnogenezində rol oynayan əsas türk etnoslarından biridir. Quzey Azərbaycanda Ərsak, Saktala, Sanqalan(Sakkala), Saki(Şəki), Balasakan, Sakatlı, Sisakan, Güney Azərbaycanda Sakan, Sakani, Sakene, Şaqali, Şakabad və s. toponimlər sak türklərinin adı ilə bağlıdır.

Becan.az]]>
Dünyanın bəzi supergücləri, ideoloji təbliğatçıları Türkün qədim və böyük tarixini danmağa çalışsalar da, tarixi mənbələr bunun əksini deyir. Zaman-zaman geniş ərazilərdə qüdrətli imperiyalar qurmuş türklərin izləri bu gün də parlaqlıqla görünür.

Faktlara söykənək:

Firudin Cəlilsoy, azərbaycanlı alim, türkoloq: "Bizim ən qüdrətli dövlətlərimizdən biri də Saka (İşquz) Dövləti olub (e.ə VII-V əsrlər). Amma heç kim bu barədə danışmaq istəmir, halbuki Herodot yazırdı ki, bu dövlət o dərəcədə qüdrətli idi ki, bütün Asiya dövlətlərindən vergi alırdı. "Kitabi-Dədə-Qorqud" dastanında belə yazılır ki, Dış Oğuzlularla İç Oğuzlular birləşib qalın (böyük) Oğuz Elini (Dövlətini) qurdular. Bu dövlət həmin dövlətdir. İşquz çarlığının ərazisi Güney Qafqazdan Urmiyə gölünə qədər uzanırdı".

Pompey Trog, Qədim Roma tarixçisi. I, II və III kitab: "Türklər (skiflər) həm daxilən, həm də savaşda zəhmli, bədəncə fövqəladə möhkəmdir, onlar məğlubiyyət hissi yaşadan heç nəyi qəbul etmirlər, qalib gələndə isə şöhrətdən savayı heç nə ummurlar. Skiflər 3 dəfə Asiya üzərində hökmranlığa nail olmuşdular. Onlar Fars çarı Dariusu rüsvayçı şəkildə Skifyadan qovmuş, Kuruşu bütün qoşunları ilə birlikdə öldürmüş, ordu başçısı Zorizonu əsgərləriylə birlikdə darmadağın etmişdilər. Bütün dünyanı romalılarla öz aralarında ikiyə bölən və Şərq üzərində hökmranlıq edən parflar da skitlərin törəmələridir. Bu, onların dilindəki sözlərdən də məlumdur ".

Sicilyalı Diodor, qədim Yunan tarixçisi və mifoqraf: "Assuriya İmperiyası türklər tərəfindən darmadağın edildikdən sonra yaranan Atropatena dövləti də skiflər (türklər) tərəfindən yaradılmışdı".


Qeyd: Saklar Azərbaycan xalqının etnogenezində rol oynayan əsas türk etnoslarından biridir. Quzey Azərbaycanda Ərsak, Saktala, Sanqalan(Sakkala), Saki(Şəki), Balasakan, Sakatlı, Sisakan, Güney Azərbaycanda Sakan, Sakani, Sakene, Şaqali, Şakabad və s. toponimlər sak türklərinin adı ilə bağlıdır.

Becan.az ]]>
Dünyanın bəzi supergücləri, ideoloji təbliğatçıları Türkün qədim və böyük tarixini danmağa çalışsalar da, tarixi mənbələr bunun əksini deyir. Zaman-zaman geniş ərazilərdə qüdrətli imperiyalar qurmuş türklərin izləri bu gün də parlaqlıqla görünür.

Faktlara söykənək:

Firudin Cəlilsoy, azərbaycanlı alim, türkoloq: "Bizim ən qüdrətli dövlətlərimizdən biri də Saka (İşquz) Dövləti olub (e.ə VII-V əsrlər). Amma heç kim bu barədə danışmaq istəmir, halbuki Herodot yazırdı ki, bu dövlət o dərəcədə qüdrətli idi ki, bütün Asiya dövlətlərindən vergi alırdı. "Kitabi-Dədə-Qorqud" dastanında belə yazılır ki, Dış Oğuzlularla İç Oğuzlular birləşib qalın (böyük) Oğuz Elini (Dövlətini) qurdular. Bu dövlət həmin dövlətdir. İşquz çarlığının ərazisi Güney Qafqazdan Urmiyə gölünə qədər uzanırdı".

Pompey Trog, Qədim Roma tarixçisi. I, II və III kitab: "Türklər (skiflər) həm daxilən, həm də savaşda zəhmli, bədəncə fövqəladə möhkəmdir, onlar məğlubiyyət hissi yaşadan heç nəyi qəbul etmirlər, qalib gələndə isə şöhrətdən savayı heç nə ummurlar. Skiflər 3 dəfə Asiya üzərində hökmranlığa nail olmuşdular. Onlar Fars çarı Dariusu rüsvayçı şəkildə Skifyadan qovmuş, Kuruşu bütün qoşunları ilə birlikdə öldürmüş, ordu başçısı Zorizonu əsgərləriylə birlikdə darmadağın etmişdilər. Bütün dünyanı romalılarla öz aralarında ikiyə bölən və Şərq üzərində hökmranlıq edən parflar da skitlərin törəmələridir. Bu, onların dilindəki sözlərdən də məlumdur ".

Sicilyalı Diodor, qədim Yunan tarixçisi və mifoqraf: "Assuriya İmperiyası türklər tərəfindən darmadağın edildikdən sonra yaranan Atropatena dövləti də skiflər (türklər) tərəfindən yaradılmışdı".


Qeyd: Saklar Azərbaycan xalqının etnogenezində rol oynayan əsas türk etnoslarından biridir. Quzey Azərbaycanda Ərsak, Saktala, Sanqalan(Sakkala), Saki(Şəki), Balasakan, Sakatlı, Sisakan, Güney Azərbaycanda Sakan, Sakani, Sakene, Şaqali, Şakabad və s. toponimlər sak türklərinin adı ilə bağlıdır.

Becan.az ]]> https://becan.az/index.php?newsid=5184 https://becan.az/index.php?newsid=5184 Admin Fri, 05 Sep 2025 18:23:02 +0400
AMEA Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutunun əməkdaşı, siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Zaur Əliyevin Kuba Respublikasının “La Revista “Universidad y Sociedad” jurnalında “Azərbaycan Cümhuriyyətinin yaradılması və İrəvanın Ermənistan Respublikasına güzəşti (1918-ci ilin siyasi-hüquqi prosesləri)” başlıqlı elmi məqaləsi dərc edilib.

Kult.az xəbər verir ki, bu barədə Zaur Əliyev özü açıqlamasında bildirib.

Müəllif məqalədə elmi faktlar, əlyazma, arxiv sənədləri və mötəbər müəlliflərə istinad edərək İrəvan şəhərinin tarixən ermənilərə heç bir aidiyyəti olmadığnı sübut etməklə yanaşı, 1918-ci ildə baş verən siyasi-hüquqi prosesləri təhlil edib.

Məqalədə İrəvanın Ermənistan dövlətinə yox, Ermənistan Federasiyasına siyasi mərkəz olaraq güzəşt edildiyi istinadlar və mənbələrlə göstəririlib:

“Azərbaycan Milli Şurasının protokollarına nəzər salsaq, sənədlərdə “erməni federasiyası” yazıldığını görərik. İrəvanın güzəşt edilməsi sənədində də yazılır: “İrəvan siyasi mərkəz kimi erməni federasiyasına verilir”.

Müəllif beynəlxalq hüququn mövcud normalarına istinad edərək faktlarla isbat edir ki, Batum müqaviləsində İrəvanın güzəştə gedilməsi və ermənilərin hər hansı öhdəlik götürməsi ilə bağlı razılaşma əksini tapmayıb:

“İrəvan erməni Milli Şurası ilə Azərbaycan Milli Şurası arasında centlmen razılaşması əsasında verilib. 1918-ci ildə erməni cümhuriyyəti yaratmaq üçün paytaxt olmadığına görə Azərbaycan Milli Şurası İrəvanı güzəştə gedib. Bunun müqabilində erməni Milli Şurası Yelizavetpol quberniyasının dağlıq hissəsinə, indiki Dağlıq Qarabağa olan iddialarından imtina haqda öhdəlik götürüb. Batum müqaviləsində həmin razılaşmanı özündə ehtiva edən hər hansı bir maddə yoxdur. Ermənistanın müstəqilliyinin tanınması üçün maddələrdə ermənilərin üzərinə götürdükləri öhdəlikləri özləri də pozmuşlar”.

Qeyd edək ki, Zaur Əliyevin "Zəngəzur dəhlizi”, “İrəvan şəhərinin hüququ statusu”, “31 mart soyqırımı”, “Uydurma erməni soyqırımı” və digər başlıqlı məqalələri də beynəlxalq xülasələndirmə və indeksləşmə bazası olan “Web of Science” və “Scopus”da qeydiyyatda olan jurnallarda dərc edilib və müəllifin bu mövzularda kitabları var.]]>
AMEA Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutunun əməkdaşı, siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Zaur Əliyevin Kuba Respublikasının “La Revista “Universidad y Sociedad” jurnalında “Azərbaycan Cümhuriyyətinin yaradılması və İrəvanın Ermənistan Respublikasına güzəşti (1918-ci ilin siyasi-hüquqi prosesləri)” başlıqlı elmi məqaləsi dərc edilib.

Kult.az xəbər verir ki, bu barədə Zaur Əliyev özü açıqlamasında bildirib.

Müəllif məqalədə elmi faktlar, əlyazma, arxiv sənədləri və mötəbər müəlliflərə istinad edərək İrəvan şəhərinin tarixən ermənilərə heç bir aidiyyəti olmadığnı sübut etməklə yanaşı, 1918-ci ildə baş verən siyasi-hüquqi prosesləri təhlil edib.

Məqalədə İrəvanın Ermənistan dövlətinə yox, Ermənistan Federasiyasına siyasi mərkəz olaraq güzəşt edildiyi istinadlar və mənbələrlə göstəririlib:

“Azərbaycan Milli Şurasının protokollarına nəzər salsaq, sənədlərdə “erməni federasiyası” yazıldığını görərik. İrəvanın güzəşt edilməsi sənədində də yazılır: “İrəvan siyasi mərkəz kimi erməni federasiyasına verilir”.

Müəllif beynəlxalq hüququn mövcud normalarına istinad edərək faktlarla isbat edir ki, Batum müqaviləsində İrəvanın güzəştə gedilməsi və ermənilərin hər hansı öhdəlik götürməsi ilə bağlı razılaşma əksini tapmayıb:

“İrəvan erməni Milli Şurası ilə Azərbaycan Milli Şurası arasında centlmen razılaşması əsasında verilib. 1918-ci ildə erməni cümhuriyyəti yaratmaq üçün paytaxt olmadığına görə Azərbaycan Milli Şurası İrəvanı güzəştə gedib. Bunun müqabilində erməni Milli Şurası Yelizavetpol quberniyasının dağlıq hissəsinə, indiki Dağlıq Qarabağa olan iddialarından imtina haqda öhdəlik götürüb. Batum müqaviləsində həmin razılaşmanı özündə ehtiva edən hər hansı bir maddə yoxdur. Ermənistanın müstəqilliyinin tanınması üçün maddələrdə ermənilərin üzərinə götürdükləri öhdəlikləri özləri də pozmuşlar”.

Qeyd edək ki, Zaur Əliyevin "Zəngəzur dəhlizi”, “İrəvan şəhərinin hüququ statusu”, “31 mart soyqırımı”, “Uydurma erməni soyqırımı” və digər başlıqlı məqalələri də beynəlxalq xülasələndirmə və indeksləşmə bazası olan “Web of Science” və “Scopus”da qeydiyyatda olan jurnallarda dərc edilib və müəllifin bu mövzularda kitabları var. ]]>
AMEA Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutunun əməkdaşı, siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Zaur Əliyevin Kuba Respublikasının “La Revista “Universidad y Sociedad” jurnalında “Azərbaycan Cümhuriyyətinin yaradılması və İrəvanın Ermənistan Respublikasına güzəşti (1918-ci ilin siyasi-hüquqi prosesləri)” başlıqlı elmi məqaləsi dərc edilib.

Kult.az xəbər verir ki, bu barədə Zaur Əliyev özü açıqlamasında bildirib.

Müəllif məqalədə elmi faktlar, əlyazma, arxiv sənədləri və mötəbər müəlliflərə istinad edərək İrəvan şəhərinin tarixən ermənilərə heç bir aidiyyəti olmadığnı sübut etməklə yanaşı, 1918-ci ildə baş verən siyasi-hüquqi prosesləri təhlil edib.

Məqalədə İrəvanın Ermənistan dövlətinə yox, Ermənistan Federasiyasına siyasi mərkəz olaraq güzəşt edildiyi istinadlar və mənbələrlə göstəririlib:

“Azərbaycan Milli Şurasının protokollarına nəzər salsaq, sənədlərdə “erməni federasiyası” yazıldığını görərik. İrəvanın güzəşt edilməsi sənədində də yazılır: “İrəvan siyasi mərkəz kimi erməni federasiyasına verilir”.

Müəllif beynəlxalq hüququn mövcud normalarına istinad edərək faktlarla isbat edir ki, Batum müqaviləsində İrəvanın güzəştə gedilməsi və ermənilərin hər hansı öhdəlik götürməsi ilə bağlı razılaşma əksini tapmayıb:

“İrəvan erməni Milli Şurası ilə Azərbaycan Milli Şurası arasında centlmen razılaşması əsasında verilib. 1918-ci ildə erməni cümhuriyyəti yaratmaq üçün paytaxt olmadığına görə Azərbaycan Milli Şurası İrəvanı güzəştə gedib. Bunun müqabilində erməni Milli Şurası Yelizavetpol quberniyasının dağlıq hissəsinə, indiki Dağlıq Qarabağa olan iddialarından imtina haqda öhdəlik götürüb. Batum müqaviləsində həmin razılaşmanı özündə ehtiva edən hər hansı bir maddə yoxdur. Ermənistanın müstəqilliyinin tanınması üçün maddələrdə ermənilərin üzərinə götürdükləri öhdəlikləri özləri də pozmuşlar”.

Qeyd edək ki, Zaur Əliyevin "Zəngəzur dəhlizi”, “İrəvan şəhərinin hüququ statusu”, “31 mart soyqırımı”, “Uydurma erməni soyqırımı” və digər başlıqlı məqalələri də beynəlxalq xülasələndirmə və indeksləşmə bazası olan “Web of Science” və “Scopus”da qeydiyyatda olan jurnallarda dərc edilib və müəllifin bu mövzularda kitabları var. ]]> https://becan.az/index.php?newsid=5161 https://becan.az/index.php?newsid=5161 Admin Tue, 26 Aug 2025 19:21:42 +0400
Fransa 1830-cu ildə Əlcəzairi işğal etdi. İşğaldan sonra 50 il ərzində Əlcəzairin münbit torpaqlarının əksəriyyətini ələ keçirdi. Bu dövrdə yarım milyona çatan fransızlarla müqayisədə Əlcəzir əhalisinin sayı azalmağa başlamışdı. Ölkə əhalisinin dörddə biri fransız idi. Fransa İkinci Dünya müharibəsinin başlamasından bir neçə il əvvəl Əlcəzairi “fransız şəhəri” adıyla özünə birləşdirməyə cəhd etdi. Əlcəzair xalqının etirazına baxmayaraq bu addımı atmaq istədi. Fransız gənclərini “Fransa üçün mübarizə aparmağa” çağırdı. Amma Fransa əlcəzairlilər üçün ən qanlı dövr olan bu müharibədə məğlub oldu.

Əlcəzair işğalçı qüvvələrin təhqiramiz davranışlarına və qanlı istilasına qarşı aylarla dinc mübarizə apardı. Müharibədən sonra baş verən ən qəddar münasibətlərdən biri də ölkədə çörəyin təkcə avropalılara paylanması idi. Əlcəzairlilərin payına sadəcə arpa çörəyi düşmüşdü. 15 min əlcəzairli bu qərara qarşı ayağa qalxdı. Ancaq hadisələri sürətlə dəyişdirən nümayişlərə cavab olaraq Fransa ordusunun Setif küçələrinə çıxması əsl soyqırıma yol açdı.

Cəsəd dolu küçələr

Müttəfiqlərin nasistlərə qarşı “Zəfər Günü” kimi qəbul edilən 1945-ci il mayın 8-də Əlcəzairdə minlərlə insan bayram mərasimlərinə qatılmaq üçün bir yerə toplandı. Qələbə bayramının qeyd olunmasına icazə verilmişdi. Lakin fransız qüvvələri kütlənin qarşısını ala bilmədi, onlara atəş açdı. Fransa ordusu bir neçə dəqiqə ərzində küçələri insan cəsədləri ilə doldurdu. Fransa ordusunun sıralarındakı muzdlular uşaqları ayaqlarından tutaraq başlarını divarlara çırpdılar. Hamilə qadınların qarınlarını deşdilər, insanların evlərini bombaladılar.

Avropalı miqrantların əlcəzairlilərin nümayişlərindən qorxusu o yerə çatdı ki, əsgərləri hər kəsi qırmağa təşviq etdilər. Qırğınlar genişləndi. Mülki insanlara qarşı zenit silahlarından istifadə olundu. Bu qırğında 45 min əlcəzairli həyatını itirdi.

Üfüqdə görünən qurtuluş

Cəmilə Buhired bu təlatümlü günlərdə doğuldu. 1935-ci ildə doğulan Cəmilə yeddi qardaşın bir bacısı idi. Cəmilə fransız məktəbində təhsil aldı. Sonra klassik rəqslər üçün paltar hazırlayan məktəbə getdi. O dövrdə at minməyi öyrəndi.

Cəmilə baş verənlərin fərqində olaraq böyüyürdü. Fransızların assimilyasiya siyasəti və Əlcəzairin dil və mədəniyyətini məhv etmək cəhdindən xəbərdardı. Cəmilə heç vaxt fransız yox, əlcəzairli olduğunu unutmadı. İllər sonra isə Əlcəzairin azadlıq mübarizəsinin simvoluna çevriləcəkdi. Lakin 1940-cı illəri ərəbdən çox fransız olduğuna inanıb keçirdi. Cəmilə onun kimi ərəb yox, fransız olduqlarını düşünən əlcəzairli uşaqlarla təhsil alırdı. Məktəbə getmək məsələsində bəxti gətirən azsaylı əlcəzairli uşaqdan biri olan Cəmilə fransızların mədəni ənənələri ilə böyüdü, doğma ərəb dilində yazmağı və oxumağı öyrənə bilmədi. O illərdə Əlcəzairdə ərəb dili alman və italyan kimi əcnəbi dil olaraq tədris edilirdi.

1971-ci ildə verdiyi bir müsahibədə müəllimlərinin ibtidai sinifdə oxuyarkən fransız dəyərlərini aşıladığını demişdi: “Paris paytaxtımız, hamımızın anası idi. Fransa parlamenti parlamentimiz, Vinsent Oriol prezidentimiz, Fransa bayrağı bayrağımız idi. Əlcəzair? O vaxt belə bir yer yox idi. Məktəbdə fransız kimi oxuyurduq. Bu kimlikdən xilas olmaq asan deyildi, çünki həyatımızı tamamilə ələ keçirmişdi”.

Anasının Cəmilə üzərində təsiri böyük idi, ona həmişə fransız yox, əlcəzairli olduğunu deyirdi, öz köklərini ona unutdurmadı. O illərdə hər səhər məktəblərdə şagirdlərə “Anamız Fransa” marşı oxudulurdu. Təkcə o, “Anamız Əlcəzairdir” deyirdi. Fransız məktəbinin direktoru buna görə onu cəzalandırdı. Ancaq bu onu dayandırmadı. İşğala qarşı mübarizə meyli baş qaldırmışdı. O günlərdə Fransa işğalına qarşı inqilab Əlcəzair Azadlıq Cəbhəsinin (FLN) damı altında başlamışdı.

Təhlükəli yollar

Fransa-Əlcəzair münasibətlərindəki kədərli dönüş nöqtəsi Cəmilənin 8 yaşı olanda - 1945-ci ildə yarandı. İkinci Dünya müharibəsinin bitməsinə az qalmış müstəqillik vədi ilə Fransa sıralarında vuruşan əlcəzairlilərin başlatdığı nümayişlərdə minlərlə əlcəzairli fransız əsgərləri tərəfindən öldürüldü.

Tarixə "Setif" və "Gelma" soyqırımları kimi düşən hadisələrdən sonra fransızlar islahatlara başlasalar da, bu, heç nəyi dəyişmədi. Qanlı olaylar Əlcəzairin müstəqillik qazanmasına qədər davam etdi. Fransanın ağır təzyiqləri, əlcəzairli millətçi qrupların vahid strategiyasının olmaması müstəmləkəçilərin zülmünə qarşı mübarizəni on il uzatdı.

Cəmilənin əmisi Mustafa Azadlıq Cəbhəsinin üzvü idi. Amma inqilabın əvvəlində tutularaq edam olundu. 15 yaşlı qardaşı da işgəncə ilə öldürüldü. Baş verənlər Cəmilənin döyüşmək istəyini artırdı. Silahlı mübarizəyə bir briqadanın lideri Yusif əl-Sədi vasitəsilə qatıldı. Partizan dəstəsinə qoşulanda cəmi iyirmi yaşındaydı. Dağdakı Azadlıq Cəbhəsinin inqilabçıları ilə şəhərdəki lider Yusif əl-Sədi arasında əsas rabitəçi o idi. Fransızlar onu ələ keçirmək üçün başına yüz frank mükafat qoydular. Cəmilə müstəmləkə yollarına bomba qoyan ilk könüllü oldu. Qəhrəmanlığı və müqavimətdə populyarlığı səbəbi ilə axtarılanlar arasında da bir nömrəli idi.

Yusif əs-Sədi 1956-cı ildə Azadlıq Cəbhəsi uğrunda canlarını qurban verməyə hazır olan 1400 əlcəzairlidən ibarət mütəşəkkil qrup yaratdı. Yusiflə dərin əlaqələri olan Cəmilə cəsarətli qadın döyüşçülərin bu qrupa cəlb edilməsində əsas rol oynadı.

Cəmilə 1957-ci ildə 19 yaşlı bir qadın döyüşçü ilə bir restoranı bombaladı. Hücumda 11 fransız həyatını itirdi.

Dağ və şəhər arasında

Cəmilə bir gün gizli məktub və sənədləri Yusif əl-Sədiyə çatdırmaq üçün yola düşəndə izlənildiyini başa düşdü. Qaçmağa çalışdı. Ancaq kolonistlərin əsgərləri atəş açdı. Çiynindən vuruldu. Qaçmağa davam etsə də, bacarmadı. Onu hərbi xəstəxanaya apardılar. Cəmilənin işgəncəli macəraları buradan başladı. 17 gün boyunca yarasını elektriklə yandırdılar, bədənində siqaret söndürdülər. Hərbçilər tərəfindən günlərlə cinsi zorakılığa məruz qaldı. İşgəncələr səbəbindən huşunu itirdi. Amma zərif bədəni müstəmləkə əsgərlərinin işgəncələrindən daha güclüydü. Bir dəfə işgəncə 18 saat davam etdi. Bütün bu işgəncələr müasir tarixin işgəncələri ilə ən məşhur həbsxanalarından biri olan Barbadosda baş vermişdi. Gördüyü bütün işgəncələrə baxmayaraq nə adını dedi, nə də yoldaşlarını ələ verdi.

Cəmiləni xəstəxanadan qurtarmaq üçün bir çox cəhdlər oldu. Cəmilə orada olarkən Yusif əl-Sədini ələ vermək vədi ilə fransızları aldadaraq pusquya salmaq üçün bir qaçış planı barədə xəbər aldı. Ancaq o, bu təklifi öz azadlığı üçün mübarizə liderlərinin həyatını riskə atmamaq üçün rədd etdi.

İşgəncələrdən sonra rəsmi qaydada istintaqa icazə verildi. Vəkili “Cəmilə, tək deyilsən, bütün dürüst dünya sənin yanındadır”, - deyən fransız Misu Qarsiya idi. Ancaq hakim müvəkkil və vəkilin görüşünə icazə vermədi. Cəmilə vəkili olmadan heç bir suala cavab verməyəcəyini söylədi. İstintaq bir ay davam etdi.

Azadlıq Cəbhəsi müstəmləkə siyasətinə etiraz edən və Əlcəzair inqilabçılarını dəstəkləyən fransızlar da daxil olmaqla, bir qrup vəkillə əlaqə qurdu. Bu vəkillər Fransa müstəmləkəçilərinin zindanlarındakı məhbusları müdafiə edirdilər.

Küçələrin səsi

Fransız vəkil Jak Vergesin “ulduzu” bu məhkəmə işində parıldadı. O vaxt Jak Verges Əlcəzair millətçilərinin mübarizəsi ilə maraqlanırdı və Cəmilənin məhkəmə işindən xəbər aldıqdan sonra onu müdafiə etmək qərarı verdi. Verges məhkəmədə Fransa hökumətini günahlandırdı. Cəmilənin azadlığı və Əlcəzairdə baş verənlər haqda beynəlxalq ictimaiyyətin məlumatlarını artırmaq üçün kampaniya başladı. Verges həmkarları, ziyalılar, sənət dünyası və kommunistləri - dünya xalqlarını Fransa müstəmləkəçiliyinə qarşı ayağa qaldırdı. Azadlıq Cəbhəsindən olan minlərlə fəalın ölümü və gizli işgəncə məkanlarının ortaya çıxması səbəbiylə dünyanın məşhur şəhərlərində, xüsusilə həbsxanalarda nümayişlər keçirildi. “Əlcəzairə azadlıq” və “Cəmiləyə əfv” şüarları səsləndirildi.

Vəkilinin bütün səylərinə baxmayaraq, Cəmilə “günahkar” elan olundu və edam cəzasına məhkum edildi. Verges Cəmilənin ölüm cəzasına məhkum edilməsinin səbəbini izah edən bir müdafiə yazdı. Bundan əlavə, Fransa hökumətini onu öldürməməyə inandırmağa çalışan bir çox qrup yaradıldı. Ən maraqlı məqamlardan biri Mərakeş şahzadəsi Lalla Ayşənin Fransa Prezidenti Rene Koti ilə əlaqə qurması və onu bağışlamasını istəməsi idi.

Məhkəmə 1958-ci il martın 7-də onun barəsində ölüm hökmü çıxarmışdı – başı gilyotinlə kəsilməli idi. Ancaq bütün dünya bu qərara qarşı ayaqdaydı. Bu qərarı pisləmək üçün dünyada milyonlarla insan küçələrə çıxanda BMT-nin İnsan Haqları Komissiyası Cəmilə üçün toplandı.

Həbsxanada olarkən “Əlcəzairi istəyirəm” deyə qışqırmışdı. Səsi bütün küçə boyunca əks-səda vermişdi. Küçələrdə etiraz nümayişləri başladı. İndi problem həm beynəlxalq aləm, həm də ərəb xalqları səviyyəsində gündəmdəydi. Hindistan, Misir və SSRİ liderləri onun bağışlanılmasını istədi.

Ölümə səsləniş

Aprelin 18-də cəzasının ömürlük həbsə çevrilməsi ilə bağlı qərar verildi. Cəmilə bundan sonra həbsdə qalmaqdansa, edamı seçdiyini demişdi. Məhkəməyə “Məni edam edin” çağırışını ünvanladı. Məhkəmədə bu sözlərlə çıxış etdi:

“Vətənimi sevirəm və azadlığını istəyirəm. Bunun üçün Milli Azadlıq Cəbhəsinin sıralarına qoşuldum. Məni ölümə məhkum edəcəksiniz. Buna görə işgəncə verdiniz. Buna görə qardaşlarımı öldürdünüz. Ancaq bizi öldürsəniz də, unutmayın ki, bununla həm də Fransa ənənələrindəki azadlığı da öldürəcəksiniz. Unutmayın ki, heç vaxt müstəqillik mübarizəsinin qarşısında dayana bilməyəcəksiniz. Unutmayın ki, ölkənizin şərəfini heçə sayırsınız”.

Cəmilə barəsində edam hökmü verildiyi vaxt hakimin qərarına gülmüşdü.

Azadlıq Cəbhəsinin 1954-cü il noyabrın 1-də rəhbərlik etdiyi silahlı üsyan inqilabı körüklədi. Milli Azadlıq Cəbhəsi Fransaya qarşı müstəqillik bəyannaməsini yayımlayaraq sistemli mübarizəyə başladı. Fransa həmin çağırışa bu ölkədəki hərbi qüvvələrinin sayını artırmaqla cavab verdi. Azadlıq Cəbhəsi 1956-1957-ci illərdə Fransanın Əlcəzairdəki hərbi obyektlərini, mövqelərini, hərbi patrullarını, polis bölmələrini, rabitə və nəqliyyat xətlərini hədəf alan bir çox əməliyyat keçirdi.

Etirazların məqsədi Parisdən siyasi və sosial islahat tələb etmək olsa da, fransızlar bu tələblərə qanlı hərbi əməliyyatlarla cavab verdilər. 1955-ci ilin sentyabrına qədər Əlcəzairdə 120 mindən çox fransız hərbçisi vardı. 1956-cı ilin sonuna qədər bu rəqəm 400 000 minə çatdı.

İnqilabçılar şəhərləri ələ keçirmək fikrindən əl çəkməli olsalar da, fransızların təzyiqi Əlcəzair xalqı qarşısında inqilabçıların nüfuzunu artırdı. 1956-cı ildə şəhərlərdə partizan müharibəsi strategiyasını uğurla həyata keçirdilər.

Fransa ordusunun inqilabçılara qarşı cavabları amansız idi. Lakin Paris tərəfindən Əlcəzairdə tətbiq olunan zorakılıq, hədə-qorxu və işgəncə metodları inqilabçıların sıralarını gücləndirdi və Əlcəzairin müstəqillik uğrunda mübarizəsinə beynəlxalq dəstək zəmini yaratdı.

Azadlığın gəlişi

Əlcəzair inqilabı 1957-ci ildə müstəmləkəçiliyə qarşı mübarizədə ən güclü hərəkatlardan birinə çevrildi. Silahlı qanad dəstək tapdı. Yeddi ildən çox davam edən mübarizə zamanı Fransa təxminən 400 min hərbi qüvvə, təyyarələr və donanmalardan istifadə etdi. Tunis və Mərakeşlə sərhədləri bağlamaq üçün elektrikli çəpər çəkdi. 8 mindən çox kənd “yandırılmış ərazi” siyasəti ilə məhv edildi. Əlcəzair xalqı hər gün minlərlə qurban verdi. Bir milyondan çoxu həlak oldu. İki milyondan çox insan evini itirdi. 300 min uşaq yetim qaldı. Bir çox insan məcburən Mərakeş və Tunisə qaçdı. Baş verənlər inqilabı uğurla sona çatdırmaq üçün güclü əsaslar yaratdı.

Müstəqillik 1962-ci ildə qazanıldı.

Əfsanəyə çevrilən məhəbbət

Cəmilə Əlcəzairin müstəqil elan olunmasından bir neçə ay əvvəl həbsxanadan çıxdı. Vəkili ilə dünyanın inqilab tarixində əfsanəyə çevrilmiş sevgi münasibətini qırmadan vətəninə döndü. Verges Əlcəzair müstəqilliyini elan etdikdən bir il sonra İslam dinini qəbul edərək Mənsur adını aldı və Cəmilə ilə evləndi.

Cəmilə müstəqillikdən sonra Əlcəzair Qadınlar Birliyinin prezidenti seçildi.

Cəmilənin həyatı filmlərin mövzusu oldu. Gillo Pontekorvonun “Əlcəzair müharibəsi” filmində Buhired Milli Azadlıq Cəbhəsinin üç qadın bombardmançısından biri kimi təqdim olunur. Misirli rejissor Yusif Şahin Afrikadakı azadlıq mübarizəsinin simvolu olan Cəmilənin həyatını 1958-ci ildə “Əlcəzairli Cəmilə” filmi ilə mavi ekranlara çıxarmışdı.

Dilsiz və ağızsız

1830-cu ildə işğal etdiyi Əlcəzair torpaqlarını 132 il istismar edən və bəşər tarixinin ən böyük soyqırımlarından birini həyata keçirən Fransa 1954-cü ildə müstəqillik mübarizəsi başladıqdan sonra 1.5 milyon insanı öldürdü. Əlcəzairin bütün yeraltı və yerüstü sərvətlərini ələ keçirərək varlanan Fransa 1962-ci ildə bu torpaqları tərk edəndə arxasında 5 milyon günahsız insan cəsədi və böyük bir xarabalıq qoydu. Müstəqillik qazanılanda 2 milyon insan toplama düşərgələrində idi, yarım milyon insan qonşu ölkələrə qaçmışdı, iqtisadiyyat çökmüşdü, əhalinin 80 faizi oxuma-yazma bilmirdi…

Mənsur RƏĞBƏTOĞLU,
Becan.az ]]>
Fransa 1830-cu ildə Əlcəzairi işğal etdi. İşğaldan sonra 50 il ərzində Əlcəzairin münbit torpaqlarının əksəriyyətini ələ keçirdi. Bu dövrdə yarım milyona çatan fransızlarla müqayisədə Əlcəzir əhalisinin sayı azalmağa başlamışdı. Ölkə əhalisinin dörddə biri fransız idi. Fransa İkinci Dünya müharibəsinin başlamasından bir neçə il əvvəl Əlcəzairi “fransız şəhəri” adıyla özünə birləşdirməyə cəhd etdi. Əlcəzair xalqının etirazına baxmayaraq bu addımı atmaq istədi. Fransız gənclərini “Fransa üçün mübarizə aparmağa” çağırdı. Amma Fransa əlcəzairlilər üçün ən qanlı dövr olan bu müharibədə məğlub oldu.

Əlcəzair işğalçı qüvvələrin təhqiramiz davranışlarına və qanlı istilasına qarşı aylarla dinc mübarizə apardı. Müharibədən sonra baş verən ən qəddar münasibətlərdən biri də ölkədə çörəyin təkcə avropalılara paylanması idi. Əlcəzairlilərin payına sadəcə arpa çörəyi düşmüşdü. 15 min əlcəzairli bu qərara qarşı ayağa qalxdı. Ancaq hadisələri sürətlə dəyişdirən nümayişlərə cavab olaraq Fransa ordusunun Setif küçələrinə çıxması əsl soyqırıma yol açdı.

Cəsəd dolu küçələr

Müttəfiqlərin nasistlərə qarşı “Zəfər Günü” kimi qəbul edilən 1945-ci il mayın 8-də Əlcəzairdə minlərlə insan bayram mərasimlərinə qatılmaq üçün bir yerə toplandı. Qələbə bayramının qeyd olunmasına icazə verilmişdi. Lakin fransız qüvvələri kütlənin qarşısını ala bilmədi, onlara atəş açdı. Fransa ordusu bir neçə dəqiqə ərzində küçələri insan cəsədləri ilə doldurdu. Fransa ordusunun sıralarındakı muzdlular uşaqları ayaqlarından tutaraq başlarını divarlara çırpdılar. Hamilə qadınların qarınlarını deşdilər, insanların evlərini bombaladılar.

Avropalı miqrantların əlcəzairlilərin nümayişlərindən qorxusu o yerə çatdı ki, əsgərləri hər kəsi qırmağa təşviq etdilər. Qırğınlar genişləndi. Mülki insanlara qarşı zenit silahlarından istifadə olundu. Bu qırğında 45 min əlcəzairli həyatını itirdi.

Üfüqdə görünən qurtuluş

Cəmilə Buhired bu təlatümlü günlərdə doğuldu. 1935-ci ildə doğulan Cəmilə yeddi qardaşın bir bacısı idi. Cəmilə fransız məktəbində təhsil aldı. Sonra klassik rəqslər üçün paltar hazırlayan məktəbə getdi. O dövrdə at minməyi öyrəndi.

Cəmilə baş verənlərin fərqində olaraq böyüyürdü. Fransızların assimilyasiya siyasəti və Əlcəzairin dil və mədəniyyətini məhv etmək cəhdindən xəbərdardı. Cəmilə heç vaxt fransız yox, əlcəzairli olduğunu unutmadı. İllər sonra isə Əlcəzairin azadlıq mübarizəsinin simvoluna çevriləcəkdi. Lakin 1940-cı illəri ərəbdən çox fransız olduğuna inanıb keçirdi. Cəmilə onun kimi ərəb yox, fransız olduqlarını düşünən əlcəzairli uşaqlarla təhsil alırdı. Məktəbə getmək məsələsində bəxti gətirən azsaylı əlcəzairli uşaqdan biri olan Cəmilə fransızların mədəni ənənələri ilə böyüdü, doğma ərəb dilində yazmağı və oxumağı öyrənə bilmədi. O illərdə Əlcəzairdə ərəb dili alman və italyan kimi əcnəbi dil olaraq tədris edilirdi.

1971-ci ildə verdiyi bir müsahibədə müəllimlərinin ibtidai sinifdə oxuyarkən fransız dəyərlərini aşıladığını demişdi: “Paris paytaxtımız, hamımızın anası idi. Fransa parlamenti parlamentimiz, Vinsent Oriol prezidentimiz, Fransa bayrağı bayrağımız idi. Əlcəzair? O vaxt belə bir yer yox idi. Məktəbdə fransız kimi oxuyurduq. Bu kimlikdən xilas olmaq asan deyildi, çünki həyatımızı tamamilə ələ keçirmişdi”.

Anasının Cəmilə üzərində təsiri böyük idi, ona həmişə fransız yox, əlcəzairli olduğunu deyirdi, öz köklərini ona unutdurmadı. O illərdə hər səhər məktəblərdə şagirdlərə “Anamız Fransa” marşı oxudulurdu. Təkcə o, “Anamız Əlcəzairdir” deyirdi. Fransız məktəbinin direktoru buna görə onu cəzalandırdı. Ancaq bu onu dayandırmadı. İşğala qarşı mübarizə meyli baş qaldırmışdı. O günlərdə Fransa işğalına qarşı inqilab Əlcəzair Azadlıq Cəbhəsinin (FLN) damı altında başlamışdı.

Təhlükəli yollar

Fransa-Əlcəzair münasibətlərindəki kədərli dönüş nöqtəsi Cəmilənin 8 yaşı olanda - 1945-ci ildə yarandı. İkinci Dünya müharibəsinin bitməsinə az qalmış müstəqillik vədi ilə Fransa sıralarında vuruşan əlcəzairlilərin başlatdığı nümayişlərdə minlərlə əlcəzairli fransız əsgərləri tərəfindən öldürüldü.

Tarixə "Setif" və "Gelma" soyqırımları kimi düşən hadisələrdən sonra fransızlar islahatlara başlasalar da, bu, heç nəyi dəyişmədi. Qanlı olaylar Əlcəzairin müstəqillik qazanmasına qədər davam etdi. Fransanın ağır təzyiqləri, əlcəzairli millətçi qrupların vahid strategiyasının olmaması müstəmləkəçilərin zülmünə qarşı mübarizəni on il uzatdı.

Cəmilənin əmisi Mustafa Azadlıq Cəbhəsinin üzvü idi. Amma inqilabın əvvəlində tutularaq edam olundu. 15 yaşlı qardaşı da işgəncə ilə öldürüldü. Baş verənlər Cəmilənin döyüşmək istəyini artırdı. Silahlı mübarizəyə bir briqadanın lideri Yusif əl-Sədi vasitəsilə qatıldı. Partizan dəstəsinə qoşulanda cəmi iyirmi yaşındaydı. Dağdakı Azadlıq Cəbhəsinin inqilabçıları ilə şəhərdəki lider Yusif əl-Sədi arasında əsas rabitəçi o idi. Fransızlar onu ələ keçirmək üçün başına yüz frank mükafat qoydular. Cəmilə müstəmləkə yollarına bomba qoyan ilk könüllü oldu. Qəhrəmanlığı və müqavimətdə populyarlığı səbəbi ilə axtarılanlar arasında da bir nömrəli idi.

Yusif əs-Sədi 1956-cı ildə Azadlıq Cəbhəsi uğrunda canlarını qurban verməyə hazır olan 1400 əlcəzairlidən ibarət mütəşəkkil qrup yaratdı. Yusiflə dərin əlaqələri olan Cəmilə cəsarətli qadın döyüşçülərin bu qrupa cəlb edilməsində əsas rol oynadı.

Cəmilə 1957-ci ildə 19 yaşlı bir qadın döyüşçü ilə bir restoranı bombaladı. Hücumda 11 fransız həyatını itirdi.

Dağ və şəhər arasında

Cəmilə bir gün gizli məktub və sənədləri Yusif əl-Sədiyə çatdırmaq üçün yola düşəndə izlənildiyini başa düşdü. Qaçmağa çalışdı. Ancaq kolonistlərin əsgərləri atəş açdı. Çiynindən vuruldu. Qaçmağa davam etsə də, bacarmadı. Onu hərbi xəstəxanaya apardılar. Cəmilənin işgəncəli macəraları buradan başladı. 17 gün boyunca yarasını elektriklə yandırdılar, bədənində siqaret söndürdülər. Hərbçilər tərəfindən günlərlə cinsi zorakılığa məruz qaldı. İşgəncələr səbəbindən huşunu itirdi. Amma zərif bədəni müstəmləkə əsgərlərinin işgəncələrindən daha güclüydü. Bir dəfə işgəncə 18 saat davam etdi. Bütün bu işgəncələr müasir tarixin işgəncələri ilə ən məşhur həbsxanalarından biri olan Barbadosda baş vermişdi. Gördüyü bütün işgəncələrə baxmayaraq nə adını dedi, nə də yoldaşlarını ələ verdi.

Cəmiləni xəstəxanadan qurtarmaq üçün bir çox cəhdlər oldu. Cəmilə orada olarkən Yusif əl-Sədini ələ vermək vədi ilə fransızları aldadaraq pusquya salmaq üçün bir qaçış planı barədə xəbər aldı. Ancaq o, bu təklifi öz azadlığı üçün mübarizə liderlərinin həyatını riskə atmamaq üçün rədd etdi.

İşgəncələrdən sonra rəsmi qaydada istintaqa icazə verildi. Vəkili “Cəmilə, tək deyilsən, bütün dürüst dünya sənin yanındadır”, - deyən fransız Misu Qarsiya idi. Ancaq hakim müvəkkil və vəkilin görüşünə icazə vermədi. Cəmilə vəkili olmadan heç bir suala cavab verməyəcəyini söylədi. İstintaq bir ay davam etdi.

Azadlıq Cəbhəsi müstəmləkə siyasətinə etiraz edən və Əlcəzair inqilabçılarını dəstəkləyən fransızlar da daxil olmaqla, bir qrup vəkillə əlaqə qurdu. Bu vəkillər Fransa müstəmləkəçilərinin zindanlarındakı məhbusları müdafiə edirdilər.

Küçələrin səsi

Fransız vəkil Jak Vergesin “ulduzu” bu məhkəmə işində parıldadı. O vaxt Jak Verges Əlcəzair millətçilərinin mübarizəsi ilə maraqlanırdı və Cəmilənin məhkəmə işindən xəbər aldıqdan sonra onu müdafiə etmək qərarı verdi. Verges məhkəmədə Fransa hökumətini günahlandırdı. Cəmilənin azadlığı və Əlcəzairdə baş verənlər haqda beynəlxalq ictimaiyyətin məlumatlarını artırmaq üçün kampaniya başladı. Verges həmkarları, ziyalılar, sənət dünyası və kommunistləri - dünya xalqlarını Fransa müstəmləkəçiliyinə qarşı ayağa qaldırdı. Azadlıq Cəbhəsindən olan minlərlə fəalın ölümü və gizli işgəncə məkanlarının ortaya çıxması səbəbiylə dünyanın məşhur şəhərlərində, xüsusilə həbsxanalarda nümayişlər keçirildi. “Əlcəzairə azadlıq” və “Cəmiləyə əfv” şüarları səsləndirildi.

Vəkilinin bütün səylərinə baxmayaraq, Cəmilə “günahkar” elan olundu və edam cəzasına məhkum edildi. Verges Cəmilənin ölüm cəzasına məhkum edilməsinin səbəbini izah edən bir müdafiə yazdı. Bundan əlavə, Fransa hökumətini onu öldürməməyə inandırmağa çalışan bir çox qrup yaradıldı. Ən maraqlı məqamlardan biri Mərakeş şahzadəsi Lalla Ayşənin Fransa Prezidenti Rene Koti ilə əlaqə qurması və onu bağışlamasını istəməsi idi.

Məhkəmə 1958-ci il martın 7-də onun barəsində ölüm hökmü çıxarmışdı – başı gilyotinlə kəsilməli idi. Ancaq bütün dünya bu qərara qarşı ayaqdaydı. Bu qərarı pisləmək üçün dünyada milyonlarla insan küçələrə çıxanda BMT-nin İnsan Haqları Komissiyası Cəmilə üçün toplandı.

Həbsxanada olarkən “Əlcəzairi istəyirəm” deyə qışqırmışdı. Səsi bütün küçə boyunca əks-səda vermişdi. Küçələrdə etiraz nümayişləri başladı. İndi problem həm beynəlxalq aləm, həm də ərəb xalqları səviyyəsində gündəmdəydi. Hindistan, Misir və SSRİ liderləri onun bağışlanılmasını istədi.

Ölümə səsləniş

Aprelin 18-də cəzasının ömürlük həbsə çevrilməsi ilə bağlı qərar verildi. Cəmilə bundan sonra həbsdə qalmaqdansa, edamı seçdiyini demişdi. Məhkəməyə “Məni edam edin” çağırışını ünvanladı. Məhkəmədə bu sözlərlə çıxış etdi:

“Vətənimi sevirəm və azadlığını istəyirəm. Bunun üçün Milli Azadlıq Cəbhəsinin sıralarına qoşuldum. Məni ölümə məhkum edəcəksiniz. Buna görə işgəncə verdiniz. Buna görə qardaşlarımı öldürdünüz. Ancaq bizi öldürsəniz də, unutmayın ki, bununla həm də Fransa ənənələrindəki azadlığı da öldürəcəksiniz. Unutmayın ki, heç vaxt müstəqillik mübarizəsinin qarşısında dayana bilməyəcəksiniz. Unutmayın ki, ölkənizin şərəfini heçə sayırsınız”.

Cəmilə barəsində edam hökmü verildiyi vaxt hakimin qərarına gülmüşdü.

Azadlıq Cəbhəsinin 1954-cü il noyabrın 1-də rəhbərlik etdiyi silahlı üsyan inqilabı körüklədi. Milli Azadlıq Cəbhəsi Fransaya qarşı müstəqillik bəyannaməsini yayımlayaraq sistemli mübarizəyə başladı. Fransa həmin çağırışa bu ölkədəki hərbi qüvvələrinin sayını artırmaqla cavab verdi. Azadlıq Cəbhəsi 1956-1957-ci illərdə Fransanın Əlcəzairdəki hərbi obyektlərini, mövqelərini, hərbi patrullarını, polis bölmələrini, rabitə və nəqliyyat xətlərini hədəf alan bir çox əməliyyat keçirdi.

Etirazların məqsədi Parisdən siyasi və sosial islahat tələb etmək olsa da, fransızlar bu tələblərə qanlı hərbi əməliyyatlarla cavab verdilər. 1955-ci ilin sentyabrına qədər Əlcəzairdə 120 mindən çox fransız hərbçisi vardı. 1956-cı ilin sonuna qədər bu rəqəm 400 000 minə çatdı.

İnqilabçılar şəhərləri ələ keçirmək fikrindən əl çəkməli olsalar da, fransızların təzyiqi Əlcəzair xalqı qarşısında inqilabçıların nüfuzunu artırdı. 1956-cı ildə şəhərlərdə partizan müharibəsi strategiyasını uğurla həyata keçirdilər.

Fransa ordusunun inqilabçılara qarşı cavabları amansız idi. Lakin Paris tərəfindən Əlcəzairdə tətbiq olunan zorakılıq, hədə-qorxu və işgəncə metodları inqilabçıların sıralarını gücləndirdi və Əlcəzairin müstəqillik uğrunda mübarizəsinə beynəlxalq dəstək zəmini yaratdı.

Azadlığın gəlişi

Əlcəzair inqilabı 1957-ci ildə müstəmləkəçiliyə qarşı mübarizədə ən güclü hərəkatlardan birinə çevrildi. Silahlı qanad dəstək tapdı. Yeddi ildən çox davam edən mübarizə zamanı Fransa təxminən 400 min hərbi qüvvə, təyyarələr və donanmalardan istifadə etdi. Tunis və Mərakeşlə sərhədləri bağlamaq üçün elektrikli çəpər çəkdi. 8 mindən çox kənd “yandırılmış ərazi” siyasəti ilə məhv edildi. Əlcəzair xalqı hər gün minlərlə qurban verdi. Bir milyondan çoxu həlak oldu. İki milyondan çox insan evini itirdi. 300 min uşaq yetim qaldı. Bir çox insan məcburən Mərakeş və Tunisə qaçdı. Baş verənlər inqilabı uğurla sona çatdırmaq üçün güclü əsaslar yaratdı.

Müstəqillik 1962-ci ildə qazanıldı.

Əfsanəyə çevrilən məhəbbət

Cəmilə Əlcəzairin müstəqil elan olunmasından bir neçə ay əvvəl həbsxanadan çıxdı. Vəkili ilə dünyanın inqilab tarixində əfsanəyə çevrilmiş sevgi münasibətini qırmadan vətəninə döndü. Verges Əlcəzair müstəqilliyini elan etdikdən bir il sonra İslam dinini qəbul edərək Mənsur adını aldı və Cəmilə ilə evləndi.

Cəmilə müstəqillikdən sonra Əlcəzair Qadınlar Birliyinin prezidenti seçildi.

Cəmilənin həyatı filmlərin mövzusu oldu. Gillo Pontekorvonun “Əlcəzair müharibəsi” filmində Buhired Milli Azadlıq Cəbhəsinin üç qadın bombardmançısından biri kimi təqdim olunur. Misirli rejissor Yusif Şahin Afrikadakı azadlıq mübarizəsinin simvolu olan Cəmilənin həyatını 1958-ci ildə “Əlcəzairli Cəmilə” filmi ilə mavi ekranlara çıxarmışdı.

Dilsiz və ağızsız

1830-cu ildə işğal etdiyi Əlcəzair torpaqlarını 132 il istismar edən və bəşər tarixinin ən böyük soyqırımlarından birini həyata keçirən Fransa 1954-cü ildə müstəqillik mübarizəsi başladıqdan sonra 1.5 milyon insanı öldürdü. Əlcəzairin bütün yeraltı və yerüstü sərvətlərini ələ keçirərək varlanan Fransa 1962-ci ildə bu torpaqları tərk edəndə arxasında 5 milyon günahsız insan cəsədi və böyük bir xarabalıq qoydu. Müstəqillik qazanılanda 2 milyon insan toplama düşərgələrində idi, yarım milyon insan qonşu ölkələrə qaçmışdı, iqtisadiyyat çökmüşdü, əhalinin 80 faizi oxuma-yazma bilmirdi…

Mənsur RƏĞBƏTOĞLU,
Becan.az ]]>
Fransa 1830-cu ildə Əlcəzairi işğal etdi. İşğaldan sonra 50 il ərzində Əlcəzairin münbit torpaqlarının əksəriyyətini ələ keçirdi. Bu dövrdə yarım milyona çatan fransızlarla müqayisədə Əlcəzir əhalisinin sayı azalmağa başlamışdı. Ölkə əhalisinin dörddə biri fransız idi. Fransa İkinci Dünya müharibəsinin başlamasından bir neçə il əvvəl Əlcəzairi “fransız şəhəri” adıyla özünə birləşdirməyə cəhd etdi. Əlcəzair xalqının etirazına baxmayaraq bu addımı atmaq istədi. Fransız gənclərini “Fransa üçün mübarizə aparmağa” çağırdı. Amma Fransa əlcəzairlilər üçün ən qanlı dövr olan bu müharibədə məğlub oldu.

Əlcəzair işğalçı qüvvələrin təhqiramiz davranışlarına və qanlı istilasına qarşı aylarla dinc mübarizə apardı. Müharibədən sonra baş verən ən qəddar münasibətlərdən biri də ölkədə çörəyin təkcə avropalılara paylanması idi. Əlcəzairlilərin payına sadəcə arpa çörəyi düşmüşdü. 15 min əlcəzairli bu qərara qarşı ayağa qalxdı. Ancaq hadisələri sürətlə dəyişdirən nümayişlərə cavab olaraq Fransa ordusunun Setif küçələrinə çıxması əsl soyqırıma yol açdı.

Cəsəd dolu küçələr

Müttəfiqlərin nasistlərə qarşı “Zəfər Günü” kimi qəbul edilən 1945-ci il mayın 8-də Əlcəzairdə minlərlə insan bayram mərasimlərinə qatılmaq üçün bir yerə toplandı. Qələbə bayramının qeyd olunmasına icazə verilmişdi. Lakin fransız qüvvələri kütlənin qarşısını ala bilmədi, onlara atəş açdı. Fransa ordusu bir neçə dəqiqə ərzində küçələri insan cəsədləri ilə doldurdu. Fransa ordusunun sıralarındakı muzdlular uşaqları ayaqlarından tutaraq başlarını divarlara çırpdılar. Hamilə qadınların qarınlarını deşdilər, insanların evlərini bombaladılar.

Avropalı miqrantların əlcəzairlilərin nümayişlərindən qorxusu o yerə çatdı ki, əsgərləri hər kəsi qırmağa təşviq etdilər. Qırğınlar genişləndi. Mülki insanlara qarşı zenit silahlarından istifadə olundu. Bu qırğında 45 min əlcəzairli həyatını itirdi.

Üfüqdə görünən qurtuluş

Cəmilə Buhired bu təlatümlü günlərdə doğuldu. 1935-ci ildə doğulan Cəmilə yeddi qardaşın bir bacısı idi. Cəmilə fransız məktəbində təhsil aldı. Sonra klassik rəqslər üçün paltar hazırlayan məktəbə getdi. O dövrdə at minməyi öyrəndi.

Cəmilə baş verənlərin fərqində olaraq böyüyürdü. Fransızların assimilyasiya siyasəti və Əlcəzairin dil və mədəniyyətini məhv etmək cəhdindən xəbərdardı. Cəmilə heç vaxt fransız yox, əlcəzairli olduğunu unutmadı. İllər sonra isə Əlcəzairin azadlıq mübarizəsinin simvoluna çevriləcəkdi. Lakin 1940-cı illəri ərəbdən çox fransız olduğuna inanıb keçirdi. Cəmilə onun kimi ərəb yox, fransız olduqlarını düşünən əlcəzairli uşaqlarla təhsil alırdı. Məktəbə getmək məsələsində bəxti gətirən azsaylı əlcəzairli uşaqdan biri olan Cəmilə fransızların mədəni ənənələri ilə böyüdü, doğma ərəb dilində yazmağı və oxumağı öyrənə bilmədi. O illərdə Əlcəzairdə ərəb dili alman və italyan kimi əcnəbi dil olaraq tədris edilirdi.

1971-ci ildə verdiyi bir müsahibədə müəllimlərinin ibtidai sinifdə oxuyarkən fransız dəyərlərini aşıladığını demişdi: “Paris paytaxtımız, hamımızın anası idi. Fransa parlamenti parlamentimiz, Vinsent Oriol prezidentimiz, Fransa bayrağı bayrağımız idi. Əlcəzair? O vaxt belə bir yer yox idi. Məktəbdə fransız kimi oxuyurduq. Bu kimlikdən xilas olmaq asan deyildi, çünki həyatımızı tamamilə ələ keçirmişdi”.

Anasının Cəmilə üzərində təsiri böyük idi, ona həmişə fransız yox, əlcəzairli olduğunu deyirdi, öz köklərini ona unutdurmadı. O illərdə hər səhər məktəblərdə şagirdlərə “Anamız Fransa” marşı oxudulurdu. Təkcə o, “Anamız Əlcəzairdir” deyirdi. Fransız məktəbinin direktoru buna görə onu cəzalandırdı. Ancaq bu onu dayandırmadı. İşğala qarşı mübarizə meyli baş qaldırmışdı. O günlərdə Fransa işğalına qarşı inqilab Əlcəzair Azadlıq Cəbhəsinin (FLN) damı altında başlamışdı.

Təhlükəli yollar

Fransa-Əlcəzair münasibətlərindəki kədərli dönüş nöqtəsi Cəmilənin 8 yaşı olanda - 1945-ci ildə yarandı. İkinci Dünya müharibəsinin bitməsinə az qalmış müstəqillik vədi ilə Fransa sıralarında vuruşan əlcəzairlilərin başlatdığı nümayişlərdə minlərlə əlcəzairli fransız əsgərləri tərəfindən öldürüldü.

Tarixə "Setif" və "Gelma" soyqırımları kimi düşən hadisələrdən sonra fransızlar islahatlara başlasalar da, bu, heç nəyi dəyişmədi. Qanlı olaylar Əlcəzairin müstəqillik qazanmasına qədər davam etdi. Fransanın ağır təzyiqləri, əlcəzairli millətçi qrupların vahid strategiyasının olmaması müstəmləkəçilərin zülmünə qarşı mübarizəni on il uzatdı.

Cəmilənin əmisi Mustafa Azadlıq Cəbhəsinin üzvü idi. Amma inqilabın əvvəlində tutularaq edam olundu. 15 yaşlı qardaşı da işgəncə ilə öldürüldü. Baş verənlər Cəmilənin döyüşmək istəyini artırdı. Silahlı mübarizəyə bir briqadanın lideri Yusif əl-Sədi vasitəsilə qatıldı. Partizan dəstəsinə qoşulanda cəmi iyirmi yaşındaydı. Dağdakı Azadlıq Cəbhəsinin inqilabçıları ilə şəhərdəki lider Yusif əl-Sədi arasında əsas rabitəçi o idi. Fransızlar onu ələ keçirmək üçün başına yüz frank mükafat qoydular. Cəmilə müstəmləkə yollarına bomba qoyan ilk könüllü oldu. Qəhrəmanlığı və müqavimətdə populyarlığı səbəbi ilə axtarılanlar arasında da bir nömrəli idi.

Yusif əs-Sədi 1956-cı ildə Azadlıq Cəbhəsi uğrunda canlarını qurban verməyə hazır olan 1400 əlcəzairlidən ibarət mütəşəkkil qrup yaratdı. Yusiflə dərin əlaqələri olan Cəmilə cəsarətli qadın döyüşçülərin bu qrupa cəlb edilməsində əsas rol oynadı.

Cəmilə 1957-ci ildə 19 yaşlı bir qadın döyüşçü ilə bir restoranı bombaladı. Hücumda 11 fransız həyatını itirdi.

Dağ və şəhər arasında

Cəmilə bir gün gizli məktub və sənədləri Yusif əl-Sədiyə çatdırmaq üçün yola düşəndə izlənildiyini başa düşdü. Qaçmağa çalışdı. Ancaq kolonistlərin əsgərləri atəş açdı. Çiynindən vuruldu. Qaçmağa davam etsə də, bacarmadı. Onu hərbi xəstəxanaya apardılar. Cəmilənin işgəncəli macəraları buradan başladı. 17 gün boyunca yarasını elektriklə yandırdılar, bədənində siqaret söndürdülər. Hərbçilər tərəfindən günlərlə cinsi zorakılığa məruz qaldı. İşgəncələr səbəbindən huşunu itirdi. Amma zərif bədəni müstəmləkə əsgərlərinin işgəncələrindən daha güclüydü. Bir dəfə işgəncə 18 saat davam etdi. Bütün bu işgəncələr müasir tarixin işgəncələri ilə ən məşhur həbsxanalarından biri olan Barbadosda baş vermişdi. Gördüyü bütün işgəncələrə baxmayaraq nə adını dedi, nə də yoldaşlarını ələ verdi.

Cəmiləni xəstəxanadan qurtarmaq üçün bir çox cəhdlər oldu. Cəmilə orada olarkən Yusif əl-Sədini ələ vermək vədi ilə fransızları aldadaraq pusquya salmaq üçün bir qaçış planı barədə xəbər aldı. Ancaq o, bu təklifi öz azadlığı üçün mübarizə liderlərinin həyatını riskə atmamaq üçün rədd etdi.

İşgəncələrdən sonra rəsmi qaydada istintaqa icazə verildi. Vəkili “Cəmilə, tək deyilsən, bütün dürüst dünya sənin yanındadır”, - deyən fransız Misu Qarsiya idi. Ancaq hakim müvəkkil və vəkilin görüşünə icazə vermədi. Cəmilə vəkili olmadan heç bir suala cavab verməyəcəyini söylədi. İstintaq bir ay davam etdi.

Azadlıq Cəbhəsi müstəmləkə siyasətinə etiraz edən və Əlcəzair inqilabçılarını dəstəkləyən fransızlar da daxil olmaqla, bir qrup vəkillə əlaqə qurdu. Bu vəkillər Fransa müstəmləkəçilərinin zindanlarındakı məhbusları müdafiə edirdilər.

Küçələrin səsi

Fransız vəkil Jak Vergesin “ulduzu” bu məhkəmə işində parıldadı. O vaxt Jak Verges Əlcəzair millətçilərinin mübarizəsi ilə maraqlanırdı və Cəmilənin məhkəmə işindən xəbər aldıqdan sonra onu müdafiə etmək qərarı verdi. Verges məhkəmədə Fransa hökumətini günahlandırdı. Cəmilənin azadlığı və Əlcəzairdə baş verənlər haqda beynəlxalq ictimaiyyətin məlumatlarını artırmaq üçün kampaniya başladı. Verges həmkarları, ziyalılar, sənət dünyası və kommunistləri - dünya xalqlarını Fransa müstəmləkəçiliyinə qarşı ayağa qaldırdı. Azadlıq Cəbhəsindən olan minlərlə fəalın ölümü və gizli işgəncə məkanlarının ortaya çıxması səbəbiylə dünyanın məşhur şəhərlərində, xüsusilə həbsxanalarda nümayişlər keçirildi. “Əlcəzairə azadlıq” və “Cəmiləyə əfv” şüarları səsləndirildi.

Vəkilinin bütün səylərinə baxmayaraq, Cəmilə “günahkar” elan olundu və edam cəzasına məhkum edildi. Verges Cəmilənin ölüm cəzasına məhkum edilməsinin səbəbini izah edən bir müdafiə yazdı. Bundan əlavə, Fransa hökumətini onu öldürməməyə inandırmağa çalışan bir çox qrup yaradıldı. Ən maraqlı məqamlardan biri Mərakeş şahzadəsi Lalla Ayşənin Fransa Prezidenti Rene Koti ilə əlaqə qurması və onu bağışlamasını istəməsi idi.

Məhkəmə 1958-ci il martın 7-də onun barəsində ölüm hökmü çıxarmışdı – başı gilyotinlə kəsilməli idi. Ancaq bütün dünya bu qərara qarşı ayaqdaydı. Bu qərarı pisləmək üçün dünyada milyonlarla insan küçələrə çıxanda BMT-nin İnsan Haqları Komissiyası Cəmilə üçün toplandı.

Həbsxanada olarkən “Əlcəzairi istəyirəm” deyə qışqırmışdı. Səsi bütün küçə boyunca əks-səda vermişdi. Küçələrdə etiraz nümayişləri başladı. İndi problem həm beynəlxalq aləm, həm də ərəb xalqları səviyyəsində gündəmdəydi. Hindistan, Misir və SSRİ liderləri onun bağışlanılmasını istədi.

Ölümə səsləniş

Aprelin 18-də cəzasının ömürlük həbsə çevrilməsi ilə bağlı qərar verildi. Cəmilə bundan sonra həbsdə qalmaqdansa, edamı seçdiyini demişdi. Məhkəməyə “Məni edam edin” çağırışını ünvanladı. Məhkəmədə bu sözlərlə çıxış etdi:

“Vətənimi sevirəm və azadlığını istəyirəm. Bunun üçün Milli Azadlıq Cəbhəsinin sıralarına qoşuldum. Məni ölümə məhkum edəcəksiniz. Buna görə işgəncə verdiniz. Buna görə qardaşlarımı öldürdünüz. Ancaq bizi öldürsəniz də, unutmayın ki, bununla həm də Fransa ənənələrindəki azadlığı da öldürəcəksiniz. Unutmayın ki, heç vaxt müstəqillik mübarizəsinin qarşısında dayana bilməyəcəksiniz. Unutmayın ki, ölkənizin şərəfini heçə sayırsınız”.

Cəmilə barəsində edam hökmü verildiyi vaxt hakimin qərarına gülmüşdü.

Azadlıq Cəbhəsinin 1954-cü il noyabrın 1-də rəhbərlik etdiyi silahlı üsyan inqilabı körüklədi. Milli Azadlıq Cəbhəsi Fransaya qarşı müstəqillik bəyannaməsini yayımlayaraq sistemli mübarizəyə başladı. Fransa həmin çağırışa bu ölkədəki hərbi qüvvələrinin sayını artırmaqla cavab verdi. Azadlıq Cəbhəsi 1956-1957-ci illərdə Fransanın Əlcəzairdəki hərbi obyektlərini, mövqelərini, hərbi patrullarını, polis bölmələrini, rabitə və nəqliyyat xətlərini hədəf alan bir çox əməliyyat keçirdi.

Etirazların məqsədi Parisdən siyasi və sosial islahat tələb etmək olsa da, fransızlar bu tələblərə qanlı hərbi əməliyyatlarla cavab verdilər. 1955-ci ilin sentyabrına qədər Əlcəzairdə 120 mindən çox fransız hərbçisi vardı. 1956-cı ilin sonuna qədər bu rəqəm 400 000 minə çatdı.

İnqilabçılar şəhərləri ələ keçirmək fikrindən əl çəkməli olsalar da, fransızların təzyiqi Əlcəzair xalqı qarşısında inqilabçıların nüfuzunu artırdı. 1956-cı ildə şəhərlərdə partizan müharibəsi strategiyasını uğurla həyata keçirdilər.

Fransa ordusunun inqilabçılara qarşı cavabları amansız idi. Lakin Paris tərəfindən Əlcəzairdə tətbiq olunan zorakılıq, hədə-qorxu və işgəncə metodları inqilabçıların sıralarını gücləndirdi və Əlcəzairin müstəqillik uğrunda mübarizəsinə beynəlxalq dəstək zəmini yaratdı.

Azadlığın gəlişi

Əlcəzair inqilabı 1957-ci ildə müstəmləkəçiliyə qarşı mübarizədə ən güclü hərəkatlardan birinə çevrildi. Silahlı qanad dəstək tapdı. Yeddi ildən çox davam edən mübarizə zamanı Fransa təxminən 400 min hərbi qüvvə, təyyarələr və donanmalardan istifadə etdi. Tunis və Mərakeşlə sərhədləri bağlamaq üçün elektrikli çəpər çəkdi. 8 mindən çox kənd “yandırılmış ərazi” siyasəti ilə məhv edildi. Əlcəzair xalqı hər gün minlərlə qurban verdi. Bir milyondan çoxu həlak oldu. İki milyondan çox insan evini itirdi. 300 min uşaq yetim qaldı. Bir çox insan məcburən Mərakeş və Tunisə qaçdı. Baş verənlər inqilabı uğurla sona çatdırmaq üçün güclü əsaslar yaratdı.

Müstəqillik 1962-ci ildə qazanıldı.

Əfsanəyə çevrilən məhəbbət

Cəmilə Əlcəzairin müstəqil elan olunmasından bir neçə ay əvvəl həbsxanadan çıxdı. Vəkili ilə dünyanın inqilab tarixində əfsanəyə çevrilmiş sevgi münasibətini qırmadan vətəninə döndü. Verges Əlcəzair müstəqilliyini elan etdikdən bir il sonra İslam dinini qəbul edərək Mənsur adını aldı və Cəmilə ilə evləndi.

Cəmilə müstəqillikdən sonra Əlcəzair Qadınlar Birliyinin prezidenti seçildi.

Cəmilənin həyatı filmlərin mövzusu oldu. Gillo Pontekorvonun “Əlcəzair müharibəsi” filmində Buhired Milli Azadlıq Cəbhəsinin üç qadın bombardmançısından biri kimi təqdim olunur. Misirli rejissor Yusif Şahin Afrikadakı azadlıq mübarizəsinin simvolu olan Cəmilənin həyatını 1958-ci ildə “Əlcəzairli Cəmilə” filmi ilə mavi ekranlara çıxarmışdı.

Dilsiz və ağızsız

1830-cu ildə işğal etdiyi Əlcəzair torpaqlarını 132 il istismar edən və bəşər tarixinin ən böyük soyqırımlarından birini həyata keçirən Fransa 1954-cü ildə müstəqillik mübarizəsi başladıqdan sonra 1.5 milyon insanı öldürdü. Əlcəzairin bütün yeraltı və yerüstü sərvətlərini ələ keçirərək varlanan Fransa 1962-ci ildə bu torpaqları tərk edəndə arxasında 5 milyon günahsız insan cəsədi və böyük bir xarabalıq qoydu. Müstəqillik qazanılanda 2 milyon insan toplama düşərgələrində idi, yarım milyon insan qonşu ölkələrə qaçmışdı, iqtisadiyyat çökmüşdü, əhalinin 80 faizi oxuma-yazma bilmirdi…

Mənsur RƏĞBƏTOĞLU,
Becan.az ]]> https://becan.az/index.php?newsid=4962 https://becan.az/index.php?newsid=4962 Admin Thu, 27 Feb 2025 18:19:00 +0400
Feysbuk şəbəkəsi vasitəsi ilə keçirilən hərracda Şirvanşahlar dövləti Fərrux Yasar dönəminə aid gümüş sikkə satışa çıxarılıb.

Becan.az Axar.az-a istinadən xəbər verir ki, start qiyməti 20 manat olan sikkənin hicri tarixi ilə 877 ci ildə Şamaxıda zərb edildiyi qeyd olunub. Onun çəkisi 5.2 qram, diametri isə 18 mm-dir.

Qədim sikkəni Kamandar Nasibov adlı istifadəçi 45 manata əldə edib.

]]>
Feysbuk şəbəkəsi vasitəsi ilə keçirilən hərracda Şirvanşahlar dövləti Fərrux Yasar dönəminə aid gümüş sikkə satışa çıxarılıb.

Becan.az Axar.az-a istinadən xəbər verir ki, start qiyməti 20 manat olan sikkənin hicri tarixi ilə 877 ci ildə Şamaxıda zərb edildiyi qeyd olunub. Onun çəkisi 5.2 qram, diametri isə 18 mm-dir.

Qədim sikkəni Kamandar Nasibov adlı istifadəçi 45 manata əldə edib.

]]>
Feysbuk şəbəkəsi vasitəsi ilə keçirilən hərracda Şirvanşahlar dövləti Fərrux Yasar dönəminə aid gümüş sikkə satışa çıxarılıb.

Becan.az Axar.az-a istinadən xəbər verir ki, start qiyməti 20 manat olan sikkənin hicri tarixi ilə 877 ci ildə Şamaxıda zərb edildiyi qeyd olunub. Onun çəkisi 5.2 qram, diametri isə 18 mm-dir.

Qədim sikkəni Kamandar Nasibov adlı istifadəçi 45 manata əldə edib.

]]>