Feodalizm və peşəkarlıq

Çox yaxın bir qohum var. Oxumaqnan arası olmayıb, ömründə bir kitab səhifəsi açmayıb. 8-ci sinifi zorla qutarıb, Bakıya gəlib, peşə məktəbində qaynaqçılıq öyrənib. O vaxtdan neft sektorunda işləyib, işinin ustasıdır, əlindən hər növ təmir işi gəlir. Həyatı da kitablardan yox, həyatın özündən öyrənib.

Çünkü bizim kimi cəmiyyətlərdə yazılanla, deyilənlə əməl arasında ciddi fərq olur.
Həddən artıq işgüzar və səbrsiz adamdır. Bir evə qonaq getsin, laxlayan krantı bərkidir, əyilmiş mismarı düzəldir, ağacı budayır. Ancaq işləyəndə səbrli olur.

Bir neçə il əvvəl iş yerində müqaviləsi qutardı. Uzun müddət iş tapa bilmədi. Müraciət edirdi, "əlaqə saxlayacağıq", "bizdən zəng gözləyin" – deyib, yola verirdilər. CV-sini mən hazırlamışdım, adına e-maili mən açmışdım deyə, iki il ərzində nə qədər iş müraciəti etdiyini bilirdim. İki ilə yaxın iş tapa bilmədi.
Bir gün yoldaşlarından biri zəng eləyib ki, iş var, xaricilər gəlib işçi yığır.

Deyir, içəri girəndə başa düşdüm ki, bu, şansdır. Çünkü intervünü xarici götürür, tərcüməçisi də rusca danışan bir xaricidir. Nə sual veriblərsə, "safety first" – deyib, əvvəlcə təhlükəsizlik qaydalarını sadalayıb, işi təsvir edib, sonra iş yerini necə yığışdırıcağını deyib. Bütün situasiyalara bu alqoritm üzrə cavab verib -
"Xaricilər təhlükəsizliyə əhəmiyyət verir, bilirəm axı".

Əcnəbi şəxs yanındakılara deyib ki, "misteri işə çağırarsız". Deyir, tez müdaxilə elədim, açıq-açıq dedim ki, cv-mi siz götürün, nəzarət edin, bunlar sizə "yaxşı" deyib, məni yox, öz tanışlarını çağıracaqlar. Əcnəbi cv-sini çantasına qoyub. Səhəri gün zəng edib kombinezon, ayaqqabı v.s. ölçülərini soruşublar.

Bir il xaricdə işlədi, qayıtdı, iki ay sonra yenidən çağırdılar. O iki il vəziyyətini düzəltməkdə əsas rol oynadı.

Başqa bir tanış əməyin təhlükəsizliyinə nəzarət edirdi, az maaşlı işə keçməyə razı olub, çünki ikinci şirkətin rəhbəri təhlükəsizliyə əhəmiyyət verirmiş. Deyir, əvvəlki şirkətdə məni görən işçilər "mərdiməzar yenə gəldi", "imkan ver, işimizi görək" - deyirdilər, dediklərimi ciddiyə almırdılar.

Feodalizm təkcə hüququn qanunlarını və cəmiyyətin qaydalarını şəxsi yaxınlıqdan - regional, qohumluq, qan, könül münasibətləri - üstün tutmaq deyil.

Görünür, şəxsi yaxınlığı təbiət qanunlarından da üstün tuturlar - "İşi öz adamımıza tapşıraq", "Allah kərimdi, bəd danışmayın, xeyrə danışın, heç nə olmaz".

Gecə saat 2-də telefon dayanmadan zəng çalırdı, kimsə şirkətin saytından nömrəmi götürüb, deyir, bizə səhər 8-ə təklif lazımdır, büdcəmiz də bu qədər... Qısaca izah etdim ki, "gecə 2-də zəng etməzlər, heç kim sizin zəngi gözləmir ki, səhər 8-ə qədər təklif hazırlasın, hətta bunları keçək, o büdcə real büdcənin beşdə biridir".

Sonra, sektorda işləyəndə dedilər ki, şirkətin sahibi bacıoğlusunu layihə rəhbəri təyin edib, o da büdcəni sağa-sola, ezamiyyətlərə xərcləyib, axırda ayılıb ki, vəziyyət budur.

O qədər belə misal var. "Xeyri qohuma verək" düşüncəsidə olanlarda hələ ki, "bilik və peşəkarlıq alırıq, uyğun ödəniş edək" anlayışı yoxdur.

Feodalizm yəqin ki, belə xarakterizə də oluna bilər: şəxsi münasibətlərin peşəkarlıqdan və təbiət qanunlarından daha üstün tutulması.